Agor y brif ddewislen

Hwngari

gweriniaeth yng nghanol Ewrop
(Ailgyfeiriad oddi wrth Hwngariaid)

Gweriniaeth heb arfordir yng nghanolbarth Ewrop yw Gweriniaeth Hwngari neu Hwngari. Mae Slofacia i'r gogledd; yr Wcráin i'r gogledd-ddwyrain; Rwmania i'r dwyrain; Serbia, Croatia a Slofenia i'r de; ac Awstria i'r gorllewin. Mae'r Hwngariaid yn galw eu hunain yn Magyar (Magyarország).

Hwngari
Magyar Köztársaság
Flag of Hungary.svg
Math gwladwriaeth sofran Edit this on Wikidata
Enwyd ar ôl Onogurs, Hungarians Edit this on Wikidata
Prifddinas Budapest Edit this on Wikidata
Poblogaeth 9,971,727 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • Rhagfyr 1000 Edit this on Wikidata
Anthem Isten Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Viktor Orbán Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+01:00 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Hwngareg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Arwynebedd 93,011.4 ±0.01 km² Edit this on Wikidata
Gerllaw Neusiedl Lake, Afon Donaw, Ipoly, Tisza, Afon Drava, Llyn Balaton Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Slofacia, Yr Wcráin, Rwmania, Serbia, Croatia, Slofenia, Awstria Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 47°N 19°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Llywodraeth Hwngari Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Cynulliad Cenedlaethol Hwngari Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Arlywydd Hwngari Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth János Áder Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prif Weinidog Hwngari Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Viktor Orbán Edit this on Wikidata
LocationHungary.svg
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) $139,135 million Edit this on Wikidata
CMC y pen $14,278 Edit this on Wikidata
Arian Hungarian forint Edit this on Wikidata
Wrth gefn 28,002,680,652 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 8 ±1 %, 4.2 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 1.35 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.828 Edit this on Wikidata

HanesGolygu

Prif erthygl: Hanes Hwngari

Llwyth y Magyar a ymsefydlodd Hwngari fel gwlad a chenedl yn y 9g. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf roedd hi'n rhan o'r Ymerodraeth Awstro-Hwngariaidd ac yn gynghreiriad i'r Almaen. Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf ymwahanodd Awstria a Hwngari i fod yn wledydd annibynnol. Yn 1919 ffurfiwyd Gweriniaeth Sofietaidd Hwngari, a'i harweinydd oedd Béla Kun. Ond byr fu ei pharhad oherwydd trechodd lluoedd arfog Rwmania y weriniaeth Sofietaidd yn 1919 a newidiwyd y llywodraeth.

Yn yr Ail Ryfel Byd roedd Hwngari yn gynghreiriad i'r Almaen unwaith yn rhagor a'r Natsiaid a reolai'r wlad.

Ar ôl y rhyfel collodd Hwngari y diriogaeth ychwanegol a roddwyd iddi gan yr Almaen. Yn 1949 troes Hwngari yn weriniaeth "ddemocrataidd" gyda llywodraeth gomiwnyddol. Yn 1956, bu gwrthryfel mawr yn erbyn comiwnyddiaeth ond ymyrodd yr Undeb Sofietaidd gyda tanciau. Roedd hi dan gomiwnyddiaeth rhwng 1945 - 1989. Roedd Hwngari yn aelod o Gytundeb Warsaw o'r 1950au hyd y 1990au.

Heddiw mae hi'n rhan o'r Undeb Ewropeaidd a phleidleisiodd o blaid Cyfansoddiad Ewrop yn 2005/2006.

GwleidyddiaethGolygu

Prif erthygl: Gwleidyddiaeth Hwngari

Arlywydd Hwngari yw arweinydd y wlad a'r Prif Weinidog sy'n arwain Senedd Hwngari ym Mwdapest.

Siroedd HwngariGolygu

Siroedd Hwngari a'u prifddinasoedd

  • Bács-Kiskun (Kecskemét)
  • Baranya (Pécs)
  • Békés (Békéscsaba)
  • Borsod-Abaúj-Zemplén (Miskolc)
  • Csongrád (Szeged)
  • Fejér (Székesfehérvár)
  • Győr-Moson-Sopron (Győr)
  • Hajdú-Bihar (Debrecen)
  • Heves (Eger)
  • Jász-Nagykun-Szolnok (Szolnok)
  • Komárom-Esztergom (Tatabánya)
  • Nógrád (Salgótarján)
  • Pest (Budapest)
  • Somogy (Kaposvár)
  • Szabolcs-Szatmár-Bereg (Nyíregyháza)
  • Tolna (Szekszárd)
  • Vas (Szombathely)
  • Veszprém (Veszprém)
  • Zala (Zalaegerszeg)

Siroedd Trefol

  • Békéscsaba
  • Debrecen
  • Dunaújváros
  • Eger
  • Győr
  • Hódmezővásárhely
  • Kaposvár
  • Kecskemét
  • Miskolc
  • Nagykanizsa
  • Nyíregyháza
  • Pécs
  • Salgótarján
  • Sopron
  • Szeged
  • Székesfehérvár
  • Szekszárd
  • Szolnok
  • Szombathely
  • Tatabánya
  • Veszprém
  • Zalaegerszeg

DaearyddiaethGolygu

Mae Hwngari yn wastad gan bennaf. Mae'r Afon Donaw yn ffurfio rhan o ffin gogledd-orllewinol Hwngari gyda Slofacia, ac yna'n llifo i'r de drwy Budapest, gan rannu Hwngari yn ddau ranbarth cyffredinol. Ym mis Hydref 2001 cafodd pont olaf y Donaw a ddinistriwyd yn yr Ail Ryfel Byd ei hailagor gan Brif Weinidog Slofacia a Phrif Weinidog Hwngari a'r Comisiynydd Ewropeaidd Günter Verheugen. Cydariannwyd ailgodi'r bont gan raglen Phare yr UE gyda €10 miliwn. Budapest, y ddinas fwyaf yw'r brifddinas a hefyd yn ganolfan ddiwylliannol, economaidd a ddiwydiannol Hwngari. Mae'r wlad yn llawn trefi baroc hardd, adeiladau canoloesol, ffynhonnau thermol a thros fil o lynnoedd. Mae gan Hwngari aeafau oer iawn a hafau cynnes iawn, gyda gwanwyn a hydref mwyn.

AmgylcheddGolygu

Parc Cenedlaethol Hortobágy yw mecca adara Ewrop a'r lle i ganfod Ceiliog y Waun - un o adar mwyaf y byd.

DemograffegGolygu

Proffil ethnig:Hwngariaid (96.6%) - 13 lleiafrif a gydnabyddir ac a gofrestrwyd yn swyddogol: Almaenwyr, Sipsiwn, Croatiaid, Slofaciaid, Rwmaniaid, Bwlgariaid, Groegwyr, Pwyliaid, Armeniaid, Rutheniaid, Serbiaid, Wcrainiaid, Slofeniaid - a ddiogelir yn arbennig yn y Cyfansoddiad - fel cydran o wladwriaeth Hwngari; hawl i gynrychiolaeth yn y Senedd wedi ei goleddu yn y Cyfansoddiad ac yn Neddf Lleiafrifoedd 1993.

DiwylliantGolygu

Hwngari oedd mamwlad Franz Liszt, Béla Bartók a Zoltán Kodály, a ysbrydolwyd gan y traddodiadau gwerin cenedlaethol cyfoethog. Yn y 19g cynhyrchodd Hwngari ei gyfansoddwr brodorol pwysig cyntaf, Ferenc Erkel, a gyfansoddodd anthem genedlaethol Hwngari a'r opera Hwngaraidd gyntaf. Mae Hwngari yn wlad gerddorol iawn; mae ei chwaraewyr fiolin a phiano yn adnabyddus yn fyd-eang. Mae gan Hwngari mwy na 5000 o lyfrgelloedd cyhoeddus a mwy na 100 o amgueddfeydd cyhoeddus ledled y wlad. Cenedl bron di-Saesneg yw Hwngari o hyd, a di-Almaeneg. Dan y Sofietwyr roedd hi'n fraint i bob plentyn methu ei gwrs Rwsieg yn llwyr.

Bwyd a diodGolygu

Mae danteithion lleol yn cynnwys halaszle (cawl pysgod), goulash, jokai bableves (cawl ffa) a hideg gyumolcsleves (cawl ceirios oer). Cynhyrchir cwrw da a brandi cryf yn y wlad.

Hwngari hoywGolygu

Mae gan Hwngari sin hoyw cynhenid, gellir clywed actiau drag ar lwyfan yn canu a pherfformio yn Hwngareg yn lle y trosleisio caneuon Saesneg a geir yn aml dros Ewrop. Sin hoyw ar gyfer Hwngariaid ydyw, dim fel ym Mhrag lle mae'r diwidiant rhyw yn dominyddu.

EnwogionGolygu

Dyn o Hwngari oedd László Bíró, dyfeisydd yr ysgrifbin.

Cysylltiad allanolGolygu

Chwiliwch am Hwngari
yn Wiciadur.