Lithwania

(Ailgyfeiriad oddi wrth Lithiwania)

Gweriniaeth yng ngogledd-ddwyrain Ewrop yw Lithwania (hefyd weithiau Lithwania, yn swyddogol Gweriniaeth Lithwania; ceir y ffurf Llethaw mewn un geiriadur Cymraeg[1]). Saif ar lan y Môr Baltig. Un o'r Gwledydd Baltig yw Lithwania, ynghyd ag Estonia a Latfia. Mae Lithwania yn ffinio â Latfia i'r gogledd, â Belarws i'r de-ddwyrain, ac â Gwlad Pwyl a Kaliningrad Oblast, sy'n ran o Rwsia, i'r de-orllewin. Daeth Lithwania yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd ar 1 Mai 2004.

Lithwania
Coat of arms of Lithuania.svg
Lietuvos Respublika
Flag of Lithuania.svg
Arwyddair Real is Beautiful Edit this on Wikidata
Math gwladwriaeth sofran Edit this on Wikidata
Lb-Litauen.ogg Edit this on Wikidata
Prifddinas Vilnius Edit this on Wikidata
Poblogaeth 2,790,842 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 16 Chwefror 1918 Edit this on Wikidata
Anthem Tautiška giesmė Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Saulius Skvernelis Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+2 Edit this on Wikidata
Nawddsant Sant Casimir Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Lithwaneg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Gwledydd Baltig Edit this on Wikidata
Arwynebedd 65,300 ±1 km² Edit this on Wikidata
Gerllaw Y Môr Baltig Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Belarws, Latfia, Gwlad Pwyl, Rwsia Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 55.2°N 24°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Llywodraeth Lithwania Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Seimas Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Llywydd Gweriniaeth Lithwania Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Gitanas Nausėda Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prif Weinidog Lithwania Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Saulius Skvernelis Edit this on Wikidata
LocationLithuania.svg
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) 47,168 million $ (UDA) Edit this on Wikidata
CMC y pen 16,809 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Arian Ewro Edit this on Wikidata
Wrth gefn 4,449,678,813 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 11 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 1.59 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.839 Edit this on Wikidata

Hanes LithwaniaGolygu

Prif-bwyntiau Hanes Lithwania

  • 10 Ganrif – Llywthau Lithwnaiad-Prwsiaid paganaid.
  • 980au – Cristnogaeth yn dod i gymdogion y Lithwaniaid-Prwsiaid.
  • 997 – Merthyrdod St Adalbert ym Mrwsia.
  • 1007 – Son cyntaf am Lithwania mewn dogfen.
  • 1147 – Croesgad cyntaf yn erbyn paganiaid Baltaidd – tranc y Prwsiaid.
  • 1200 – Ail groesgad yn erbyn y Lithwaniaid.
  • 1215 – Esgob cyntaf y Lithwaniaid ond y wlad yn bagan o hyd.
  • 1219 – Mindaugas Brenin cyntaf y Lithwaniaid 1219–63.
  • 1236 – Lithwaniaid yn gorfygu y croesgadwyr ym mrwydr Siaulai.
  • 1315 – Gediminas yn arwain Lithwania 1315–41.
  • 1385 – Jogaila yn cael ei bedyddio, Lithwania yn troi yn Gristnogol a ffurfio Brenhiniaeth Lithwania-Pwyl.
  • 1410 – Lithwania-Pwyl yn trechu'r Almaenwyr ym mrwydr Grunwald. Ffyniant y wlad.
  • 1569 – Lithwania-Pwyl yn ffurfio "Cymanwlad".
  • 16C – Twf Rwsia a Sweden yn raddol dileu tiroedd y Lithwaniaid, mae'r wlad yn cael ei rhannu dro ar ôl tro dros y dair canrif wedyn. Adnabyddir y cyfnod yn well fel "rhaniad triphlyg Pwyl".
  • 19C – Lithwania dan Ymerodraeth Rwsia, mudiad am annibyniaeth yn egino.
  • 1918–1939 – Ar 16/02/1918 mae'r Lithwaniaid yn datgan annibynniaeth, ond y Pwyliaid yn cymryd Vilnius ym 1919. Cawnas yn Brifddinas. Cyfnod annibynnol yn symud at unbenaeth.
  • 1940 – Meddianu Lithwania gan y Rwsiaid (Sofietaidd).
  • 1940–44 – Meddianu Lithwania gan y Natsiaid.
  • 1944–89 – Meddianu Lithwania gan y Rwsiaid (Sofietaidd) fel Gweriniaeth Sofiet gyda Vilnius yn brifddinas.
  • 1990 – Ar 11/03 1990 mae'r Lithwaniaid yn datgan annibynniaeth.
  • 2004 – Ymuno a NATO 2004 a'r Undeb Ewropeaidd.
  • 2007 – Ymuno a Chytundeb Schengen.

Hanes FodernGolygu

Mae hanes fodern Lithiwania ynglwm wrth hanes y cenhedloedd mawr yn yr 20g. Gyda chwymp ymerodraeth yr Almaen ym 1918 daeth hi, a'i chymdogion Estonia a Latfia, yn rhydd ac yn genhedloedd annibynnol. Daeth hyn i ben dan y gytundeb rhwng Rwsia a'r Almaen ym 1939. Yn ystod y rhyfel meddiannwyd y wlad gan y Natsiaid a bu farw 190,000 o ddinasyddion Iddewig Lithwania. Wedi'r rhyfel aeth y wlad i fewn i'r Undeb Sofietaidd tan 1991. O 1944 tan 1952 roedd byddin cudd gwrth-Sofiet yn y wlad a charcharwyd miloedd o Lithwaniaid yn y Gwlagau.

Ers ei hannibyniaeth symudodd y wlad tuag at Ewrop, ymunodd a'r UE a NATO a bu ffyniant economaidd. Ond gydag agor y drysau i allfudo gadawodd miloedd o bobl ifainc am Brydain ac yr Almaen.

EthnigrwyddGolygu

Mae poblogaeth Lithwania yn amrywio (mae'r ffigyrau swyddogol yn cynnwys pobl sy'n byw tramor) ond honnir bod 3,349,900, 84.0% o'r rhain yn Lithwaniaid ethnig sy'n siarad yr iaith Lithwaneg sef unig iaith swyddogol y wlad. Mae lleiafrifoedd eraill yn cynnwys Pwyliaid (6.1%), Rwsiaid (4.9%) a Belarwsiaid (1.1%), yn ôl "Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithwania".[2]

Ffigyrau 2010 yn dangos:

  • Lithwaniaid – 83.1% (2,765,600),
  • Pwyliaid – 6.0% (201,500),
  • Rwsiaid – 4.8% (161,700),
  • Belarwsiaid – 1.1% (35,900),
  • Ukrainiaid – 0.6% (19,700),
  • Almaenwyr – 0.1% (3,200),
  • Iddewon – 0.1% (3,200),
  • Tatariaid – 0.1% (2,800),
  • Latfiaid – 0.1% (2,300),
  • Roma – 0.1% (2,400),
  • Eraill – 0.2% (8,200),
  • Heb ddweud – 3.7% (122,500).

CyfeiriadauGolygu

  1. The Pocket Modern Welsh Dictionary
  2. Yr etholiadau
  • "The Northern Crusades". Eric Christiansen. Penguin. 1997. (Hanes y Gwledydd Baltaidd)
  • "Pe Bai Cymru'n Rhydd". Gwynfor Evans. Y Lolfa. 1989. Pennod ar y Gwledydd Baltaidd.
  • "Lithwania". Encyclopedia Britannica. darllenwyd 9 Hydref 2010.
  • "Population by ethnicity 2009 year". DB1.stat.gov.lt. Statistics Lithwania. darllenwyd 20 Ionawr 2010.
  • Statistics Lithwania
Chwiliwch am Lithwania
yn Wiciadur.