Mae Mynydd Rhyd Ddu yn gopa mynydd a geir ger Gwyddelwern, Sir Ddinbych; cyfeiriad grid SJ054477. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 224 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Mynydd Rhyd Ddu
Math caer lefal Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 53.0187°N 3.4104°W Edit this on Wikidata
Cod OS SJ05474775 Edit this on Wikidata
Dynodwr Cadw DE252 Edit this on Wikidata

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.[1] Uchder y copa o lefel y môr ydy 389 metr (1276 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Y fryngaerGolygu

53°01′N 3°25′W / 53.02°N 3.41°W / 53.02; -3.41 (Mynydd Rhyd Ddu (bryngaer).)

 
 
Mynydd Rhyd Ddu
Mynydd Rhyd Ddu, Betws Gwerfil Goch

Ceir bryngaer Geltaidd ar y copa, sy'n perthyn i Oes yr Haearn, ac sydd wedi'i lleoli ger Betws Gwerfil Goch, Sir Ddinbych; cyfeirnod OS: SJ054477.

Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: DE252.[2] Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.

Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop.[3] Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha.[4] Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.[5]

Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonyn nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.

Gweler hefydGolygu

CyfeiriadauGolygu

  1. “Database of British and Irish hills”
  2. Cofrestr Cadw.
  3. References Wales gan John May; Gwasg Prifysgol Cymru.
  4. Gwefan y BBC
  5. Gwefan CPAT

Dolenni allanolGolygu