William Jones (mathemategydd)

mathemategydd Cymreig a ddefnyddiodd 'pi' am y tro cyntaf
(Ailgyfeiriad oddi wrth William Jones (mathemategwr))

Mathemategydd Cymreig oedd William Jones (16751 Gorffennaf 1749) fathodd y symbol π ("pai" yn Gymraeg; o'r lythyren Groeg pi) i gynrychioli’r gymhareb rhwng cylchedd cylch a'i ddiamedr.

William Jones
William Jones, the Mathematician.jpg
Ganwyd1675 Edit this on Wikidata
Llanfihangel Tre'r Beirdd Edit this on Wikidata
Bu farw1 Gorffennaf 1749 Edit this on Wikidata
Llundain Edit this on Wikidata
DinasyddiaethBaner Cymru Cymru
Galwedigaethmathemategydd, gwyddonydd Edit this on Wikidata
Cysylltir gydapi Edit this on Wikidata
Adnabyddus ampi Edit this on Wikidata
TadSiôn Siôr Edit this on Wikidata
MamElizabeth Rowland Edit this on Wikidata
PlantWilliam Jones Edit this on Wikidata
Gwobr/auCymrawd y Gymdeithas Frenhinol Edit this on Wikidata

BywydGolygu

Ganwyd a magwyd ef mewn tyddyn o'r enw "Y Merddyn" ym mhentref bychan Capel Coch ym mhlwyf Llanfihangel Tre'r Beirdd, ar Ynys Môn cyn symud i Lanbabo, a chael ei addysg gynnar yn Ysgol Llanfechell.[1]

Roedd e'n ffodus i ennill cefnogaeth a nawdd y teulu Bulkeley, y tirfeddiannwyr lleol, ac yn hwyrach Iarll Macclesfield. Addysgwyd ef yn fathemategydd ar fwrdd llong y llynges o 1695 hyd 1702, ac wedyn bu'n athro Mathemateg yn Llundain. Roedd yn ffrind agos i Syr Isaac Newton a Syr Edmond Halley. Yn 1712, etholwyd ef yn frodor o’r Gymdeithas Frenhinol, a bu'n ddirprwy-lywydd y Gymdeithas am gyfnod. Enwyd ei fab yn William Jones hefyd, ac roedd yn ieithydd enwog, yn enwedig am ddarganfod y teulu Indo-Ewropeaidd o ieithoedd; roedd hefyd yn farchog.

GwaithGolygu

 
Y symbol byd-eang a grëwyd gan y bachgen o Fôn

Ei gyfraniad mwyaf fel mathemategydd oedd ei gyflwyniad o'r symbol π (y llythyren Groeg pai) i gynrychioli’r gymhareb rhwng cylchedd cylch a'i ddiamedr. Cyhoeddwyd ei lyfr, Synopsis Palmariorum Matheseos, yn 1705, ac yn hwn y gwelir y symbol π yn ei hystyr parhaol am y tro cyntaf. Anelwyd y llyfr at ddechreuwyr, ac mae’n cynnwys calcwlws differol a chyfresi diddiwedd. Roedd ganddo ddiddordeb mewn llywio morol, a’r llyfr A New Compendium of the Whole Art of Navigation oedd ei gyhoeddiad cyntaf, ac yntau'n ddim ond 28 oed.[2]

Diwrnod PiGolygu

Ers 1988 mae 14 Mawrth wedi cael ei ddynodi'n ddiwrnod rhyngwladol π a datblygodd i fod yn ddathliad byd-eang. Deilliodd y syniad o gael diwrnod pai o San Francisco, Unol Daleithiau'r America, lle defnyddir y fformat 'mis/dydd/blwyddyn' ar gyfer dyddiadau; o ddilyn y patrwm hwn, mae 14 Mawrth yn cyfateb i dri digid cynta'r rhif. Mae'r diwrnod hefyd yn gyfle i hyrwyddo mathemateg yn gyffredinol.[3]

LlyfryddiaethGolygu

  • Ll. G. Chambers, Mathemategwyr Cymru (Caerdydd, 1994), tt. 18-22.
  • Gareth Ffowc Roberts, Cyfri'n Cewri (Caerdydd, 2020), tt. 11-19.

CyfeiriadauGolygu

  1. Gwefan Cymdeithas Hanes Mechell; Archifwyd 2012-09-25 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 30 Mai 2013
  2. [Cyfri'n Cewri gan Gareth Ffowc Roberts; Gwasg Prifysgol Cymru (2020). Tud 14.
  3. Y Cymro arlein; adalwyd 7 Mawrth 2017.

Cysylltiadau AllanolGolygu