Agor y brif ddewislen

William Jones (mathemategydd)

mathemategydd Cymreig a ddefnyddiodd 'pi' am y tro cyntaf

Mathemategydd Cymreig oedd William Jones (16753 Gorffennaf 1749) fathodd y symbol π ('pai' yn Gymraeg; o'r lythyren Groeg pi) i gynrychioli’r gymhareb rhwng cylchedd cylch a'i ddiamedr.

William Jones
William Jones, the Mathematician.jpg
Ganwyd 1675 Edit this on Wikidata
Llanfihangel Tre'r Beirdd Edit this on Wikidata
Bu farw 3 Gorffennaf 1749, 1 Gorffennaf 1749 Edit this on Wikidata
Llundain Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Baner Cymru Cymru
Galwedigaeth Mathemategydd, gwyddonydd Edit this on Wikidata
Adnabyddus am Pi Edit this on Wikidata
Gwobr/au Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol Edit this on Wikidata

Cynnwys

BywydGolygu

Ganwyd a magwyd ef ym mhlwyf Llanfihangel Tre'r Beirdd, ar Ynys Môn cyn symud i Lanbabo, a chael ei addysg gynnar yn Ysgol Llanfechell.[1]

 
Y symbol byd-eang a grewyd gan y bachgen o Fôn

Roedd e'n ffodus i ennill cefnogaeth y teulu Bulkeley, ac yn hwyrach Iarll Macclesfield er mwyn cael ei addysgu. Addysgwyd ef yn fathemategydd ar fwrdd llong o 1695 hyd 1702, ac wedyn bu'n athro Mathemateg yn Llundain. Roedd yn ffrind agos i Syr Isaac Newton a Syr Edmond Halley. Yn 1712, etholwyd ef yn frodor o’r Gymdeithas Frenhinol, a bu'n ddirprwy-lywydd y Gymdeithas am gyfnod. Enwyd ei fab yn William Jones hefyd, a oedd yn ieithydd enwog, yn enwedig am ddarganfod y teulu Indo-Ewropeaidd o ieithoedd; roedd hefyd yn farchog.

GwaithGolygu

Ei gyfraniad mwyaf fel mathemategydd oedd ei gyflwyniad o'r symbol π (y llythyren Groeg pai) i gynrychioli’r gymhareb rhwng cylchedd cylch a'i ddiamedr. Cyhoeddwyd ei lyfr, Synopsis Palmariorum Matheseos, yn 1705, ac yn hwn y gwelir y symbol π yn ei hystyr parhaol am y tro cyntaf. Anelwyd y llyfr at ddechreuwyr, ac mae’n cynnwys calcwlws differol a chyfresi diddiwedd. Roedd ganddo ddiddordeb mewn llywio morol, a’r llyfr A New Compendium of the Whole Art of Navigation oedd ei gyhoeddiad cyntaf. Yn 1731 cyhoeddodd Discourses of the Natural Philosophy of the Elements.

Diwrnod PiGolygu

Ers 1988 mae 14 Mawrth wedi cael ei ddynodi'n ddiwrnod rhyngwladol π a datblygodd i fod yn ddathliad byd-eang. Deilliodd y syniad o gael diwrnod pai o San Francisco, Unol Daleithiau'r America, lle defnyddir y fformat 'mis/dydd/blwyddyn' ar gyfer dyddiadau; o ddilyn y patrwm hwn, mae 14 Mawrth yn cyfateb i dri digid cynta'r rhif. Mae'r diwrnod hefyd yn gyfle i hyrwyddo mathemateg yn gyffredinol, yn enwedig pethau pob dydd fel gwiro arian cyfrifoedd banc.[2]

CyfeiriadauGolygu

  1. Gwefan Cymdeithas Hanes Mechell; adalwyd 30 Mai 2013
  2. Y Cymro arlein; adalwyd 7 Mawrth 2017.
  • Ll. G. Chambers, William Jones yn Bedwyr Lewis Jones (golygydd) (1979) Gwŷr Môn

Cysylltiadau AllanolGolygu