Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig

teyrn ers 2022 (ganed 1948)
(Ailgyfeiriad o Siarl, Tywysog Cymru)

Brenin y Deyrnas Unedig a 14 teyrnas arall y Gymanwlad yw Siarl III (Charles Philip Arthur George; ganwyd 14 Tachwedd 1948).[1][2] Roedd wedi bod yn etifedd eglur am y mwyafrif helaeth o'i fywyd pan ddaeth yn frenin yn 73 oed yn 2022, wedi marwolaeth ei fam Elisabeth II.

Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig
LlaisKing Charles Addresses Scottish Parliament - 12 September 2022.flac Edit this on Wikidata
Ganwyd14 Tachwedd 1948 Edit this on Wikidata
Palas Buckingham Edit this on Wikidata
SwyddBrenin y Deyrnas Unedig a theyrnasoedd eraill y Gymanwlad
Tady Tywysog Philip, Dug Caeredin Edit this on Wikidata
MamElisabeth II Edit this on Wikidata
PriodDiana, Tywysoges Cymru, Camilla, Brenhines Gydweddog y Deyrnas Unedig Edit this on Wikidata
Plantwiliam Mountbatten-Windsor, y Tywysog Harri, Dug Sussex Edit this on Wikidata
PerthnasauTom Parker Bowles, Laura Lopes Edit this on Wikidata
LlinachTŷ Windsor, Tŷ Glücksburg Edit this on Wikidata
Chwaraeon

Cafodd ei eni ym Mhalas Buckingham, gyda'r teitl Y Tywysog Siarl o Gaeredin. Fe'i wnaed yn Dywysog Cymru yn 1958.

Gelwir ef yng Nghymru yn aml yn Carlo, ar ôl cân enwog Dafydd Iwan o'r un enw, a oedd yn boblogaidd iawn yng Nghymru adeg ei arwisgo yn 1969.

Daeth ei arwisgo yn fater gwleidyddol a dadleuol iawn. Roedd twf Plaid Cymru a Chymdeithas yr Iaith yn ofid i'r Blaid Lafur a gwelodd George Thomas, Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar y pryd, gyfle i wrthweithio'r tyfiant hwn wrth drefnu arwisgo'r tywysog yng Nghaernarfon yn 1969. Roedd y genhedlaeth ifanc o genedlaetholwyr yn gweld hyn yn sarhâd ar Gymru ac ar yr iaith.[3]

Bu George Thomas yn ddigon cyfrwys i gael y tywysog yn fyfyriwr yng ngholeg Aberystwyth am dri mis i ddysgu'r Gymraeg. Ond pan ymwelodd Charles ag Eisteddfod yr Urdd a gwneud ei araith yn Gymraeg protestiodd nifer o'r bobl ifanc a cherdded allan. Cynhaliwyd rali enfawr yn erbyn yr arwisgo yng Nghilmeri.

Cafodd Siarl a'i ail gwraig Camilla eu seremoni i goroni ar 6 Mai 2023 yn Llundain.

Yn 2024, ar ôl arhosiad byr yn yr ysbyty, cyhoeddwyd bod gan Siarl ganser. Dwedodd y Palas ei fod "yn parhau'n hollol bositif ynghylch ei driniaeth ac yn edrych ymlaen at ddychwelyd i ddyletswyddau cyhoeddus llawn cyn gynted â phosib".[4]

Bywyd cynnar ac addysg

golygu

Ganed Charles Philip Arthur George ym Mhalas Buckingham, yn Ninas Westminster, Llundain, ar 14 Tachwedd 1948, yn blentyn hynaf i'r Dywysoges Elisabeth, Duges Caeredin (yn ddiweddarach y Frenhines Elisabeth II) a Philip, Dug Caeredin. Cafodd ei fedyddio ar 15 Rhagfyr 1948, yn bedair wythnos oed, yn Ystafell Gerdd Palas Buckingham gan Geoffrey Fisher, Archesgob Caergaint. Hefyd yn Rhagfyr 1948 ym Mhalas Buckingham, cafodd y baban Siarl ei enwaedu gan y Dr Jacob Snowman.[5]

Bu farw ei daid, y Brenin Siôr VI, ar 6 Chwefror 1952 ac esgynnodd Elisabeth II i'r orsedd. Daeth Siarl felly yn etifedd eglur y goron. Yn ôl siarter a ddyddia'n ôl i Edward III, Brenin Lloegr, ym 1337, derbyniodd Siarl—gan mai ef oedd mab hynaf y teyrn—deitl traddodiadol Dug Cernyw, ac ym mhendefigaeth yr Alban, teitlau Dug Rothesay, Iarll Carrick, Barwn Renfrew, Arglwydd yr Ynysoedd, a Thywysog a Stiward Mawr yr Alban. Ar 2 Mehefin 1953, coronwyd ei fam yn Abaty Westminster.

Cafodd Siarl ei addysgu yn ysbol baratoi Hill House yn Llundain, Cheam yn Hampshire, a Gordonstoun ym Moray. Fe'i derbyniwyd i Goleg y Drindod, Caergrawnt, ym 1967 ac enillodd ei radd baglor yn y celfyddydau ym 1971. Yn ystod ei ail flwyddyn yn y brifysgol, treuliodd dymor yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, i astudio hanes Cymru a'r iaith Gymraeg.

Gwragedd

golygu

Gweler hefyd

golygu

Cyfeiriadau

golygu
  1. Y Brenin Charles III i annerch y DU am y tro cyntaf , BBC Cymru Fyw, 9 Medi 2022.
  2. 'Y Brenin Charles, nid Siarl, yn swyddogol yn Gymraeg' , BBC Cymru Fyw, 2 Tachwedd 2022.
  3. Dafydd Iwan yn cwrdd â'r Tywysog Charles am y tro cyntaf , BBC Cymru Fyw, 6 Gorffennaf 2019. Cyrchwyd ar 9 Medi 2022.
  4. "Y Brenin Charles wedi cael diagnosis canser". BBC Cymru Fyw. Cyrchwyd 6 Chwefror 2024.
  5. Darby, Robert; Cozijn, John (13 Hydref 2013). "The British royal family's circumcision tradition: Genesis and evolution of a contemporary legend". SAGE Open 3 (4). doi:10.1177/2158244013508960. https://www.academia.edu/10049615. Adalwyd 22 Rhagfyr 2015.

Darllen pellach

golygu
  • Christopher Andersen, The King: The Life of Charles III' (Efrog Newydd: Gallery, 2022).
  • Tom Bower, Rebel Prince: The Power, Passion and Defiance of Prince Charles (Llundain: William Collins, 2018).
  • Gyles Brandreth, Charles and Camilla: Portrait of a Love Affair (Llundain: Century, 2005).
  • Jonathan Dimbleby, The Prince of Wales: A Biography (Llundain: Warner, 1994).
  • Robert Hardman, Charles III: New King, New Court' (Llundain: Macmillan, 2024).
  • Anthony Holden, Charles at Fifty (Efrog Newydd: Random House, 1998).
  • Sally Bedell Smith, Prince Charles: The Passions and Paradoxes of an Improbable Life (Efrog Newydd: Random House, 2017).
Rhagflaenydd:
Y Tywysog Edward
(hyd 1936)
Tywysog Cymru
19582022
Olynydd:
Y Tywysog Wiliam
Rhagflaenydd:
Elisabeth II
Brenin y Deyrnas Unedig
2022
Olynydd:
i'w bennu