Caerliwelydd

dinas yn Cumbria, Lloegr

Dinas yng ngogledd-orllewin eithaf Lloegr, 16 km o'r ffin a'r Alban, a thref sirol hanesyddol Cumberland yw Caerliwelydd (Saesneg Carlisle,[1] Lladin Luguvalium). Heddiw mae'n rhan o ardal gweinyddol Dinas Caerliwelydd o fewn swydd Cumbria. Hon yw canolfan weinyddol yr ardal a'r swydd. Mae tua 70,000 o bobl yn byw yn y ddinas ei hun, tra bod 100,739 yn byw yn ardal gweinyddol Dinas Caerliwelydd (Cyfrifiad 2001).

Caerliwelydd
Carlisle Cathedral from the Air.jpg
Math dinas, tref sirol Edit this on Wikidata
Ardal weinyddol Dinas Caerliwelydd
Poblogaeth 75,399 Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC±00:00 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i Flensburg, Słupsk Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Cumbria
Gwlad Baner Lloegr Lloegr
Arwynebedd 18.9 km² Edit this on Wikidata
Uwch y môr 28 metr Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Lockerbie Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 54.88°N 2.95°W Edit this on Wikidata
Cod OS NY395555 Edit this on Wikidata

HanesGolygu

Mae Caerliwelydd yn sefyll ger pen gorllewinol Mur Hadrian. Sefydlodd y Rhufeiniaid gaer o adeiladwaith pren tua OC 72 neu 73. Codwyd caer newydd yn ei lle tua OC 105. Yn 165 codwyd caer gerrig yn ei lle. Mae rhai haneswyr yn awgrymu mai Caerliwelydd oedd prifddinas Valentia, talaith Rufeinig o fewn Britannia a sefydlwyd yn 369, ond ni ellir profi hynny.

Mae'r enw Rhufeinig Luguvalium yn dynodi "mur neu le Llug" a thybir mai enw duw brodorol yw Llug. Yr enw Cymraeg yw Caerliwelydd, Caer Lliwelydd, a cheir mwy nag un enghraifft o'r enw personol Lliwelydd mewn testunau Hen Gymraeg a Chymraeg Canol (e.e. Llwyddawg fab Lliwelydd yn Englynion y Beddau, Llyfr Du Caerfyrddin).

Adeiladau a chofadeiladauGolygu

  • Amgueddfa Tŷ Tullie
  • Castell Caerliwelydd
  • Eglwys gadeiriol

EnwogionGolygu

Gweler hefydGolygu

CyfeiriadauGolygu

  1. British Place Names; adalwyd 22 Chwefror 2020

Dolen allanolGolygu