Agor y brif ddewislen

Norah Isaac

prifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf

Awdur ac ymgyrchydd dros addysg Gymraeg oedd Norah Isaac (3 Rhagfyr 19143 Awst 2003).[1][2] Hi, yn 1939, oedd prifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf, ac ysbrydolodd lawer o bobl ifanc yn yr ymgyrch dros addysg Gymraeg a thros y theatr yng Nghymru. Roedd hi yn gymrawd yr Eisteddfod Genedlaethol - yr unig fenyw i dderbyn yr anrhydedd.

Norah Isaac
Ganwyd 3 Rhagfyr 1914 Edit this on Wikidata
Caerau Edit this on Wikidata
Bu farw 3 Awst 2003 Edit this on Wikidata (88 oed)
Dinasyddiaeth Baner Cymru Cymru
Galwedigaeth ysgrifennwr Edit this on Wikidata

Fe'i ganed yn 71 Heol Treharne, ym mhentref Caerau, ger Maesteg yn yr hen Sir Forgannwg ond roedd ei gwreiddiau'n ddwfn yn ardal Drefach Felindre, Sir Gaerfyrddin; roedd yn ferch i David Isaac a'i wraig Margaret (née Jones). Derbyniodd ei haddysg yng ngholeg hyfforddi Morgannwg, y Barri.[3][4]

GyrfaGolygu

Yn 1935 cafodd ei phenodi'n drefnydd Sir Forgannwg, Urdd Gobaith Cymru a gweithiodd yno tan ei phenodiad yn brifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf yng Nghymru, sef Ysgol Gymraeg Aberystwyth a agorodd ar 25 Medi 1939; gweithiodd yno tan 1949 a chododd nifer y disgyblion o 7 i 24. Cydweithiodd lawer gyda sefydlydd yr Urdd, Syr Ifan ab Owen Edwards, a roddodd lawer o'i amser hefyd yn hyrwyddo addysg Gymraeg; ysgrifennodd fywgraffiad arno. Treuliodd gyfnod fel darlithydd yng Ngholeg y Barri (1950-195) cyn symud i fod yn Brif Ddarlithydd Drama a'r Gymraeg yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin gan ddylanwadu ar sawl cenhedlaeth o fyfyrwyr. Yno, sefydlodd Norah yr Adran Ddrama Gymraeg gyntaf erioed mewn Coleg.

CyhoeddiGolygu

Cyfrannodd nifer o sgriptiau radio i'r BBC dros y blynyddoedd. Bu'n Gadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Genedlaethol Caerfyrddin, 1974. Cyhoeddodd lawer o lyfrau gan gynnwys straeon byrion, teithlyfr ar ei hymweliad â Brasil, yr Ariannin a Cholombia a nifer o ddramâu am gewri'r genedl fel Iolo Morgannwg, Griffith Jones, Llanddowror a William Williams, Pantycelyn.

GwobrauGolygu

Yn 1995 derbyniodd Radd Doethur er Anrhydedd Prifysgol Cymru a dyfarnwyd Medal y Cymmrodorion iddi yn 2003, ond bu farw cyn ei derbyn.

CyfeiriadauGolygu

  1.  Papurau Norah Isaac. Llyfrgell Cenedlaethol Cymru. Adalwyd ar 2 Chwefror 2016.
  2. "Marw Norah Isaac" (yn Welsh). bbc.co.uk. 3 Awst 2003. Cyrchwyd 7 Ebrill 2013.CS1 maint: Unrecognized language (link)
  3. Stephens, Meic, gol,. (1998). The New Companion to the Literature of Wales. Cardiff: University of Wales Press. p. 353. ISBN 0-7083-1383-3.
  4. Papurau Norah Isaac ar Wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 3 Gorffennaf 2015