Agor y brif ddewislen

Mecsico

gwlad yng Ngogledd America

Gwlad yng Ngogledd America yw Taleithiau Unedig Mecsico neu Mecsico (Sbaeneg: México). Y gwledydd cyfagos yw'r Unol Daleithiau, Gwatemala a Belîs. Mae gan y wlad arfordir ar y Cefnfor Tawel yn y gorllewin; yn y dwyrain mae ganddi arfordir ar Gwlff Mecsico a Môr y Caribî. Mecsico yw'r wlad fwyaf gogleddol yn America Ladin. Y brifddinas yw Dinas Mecsico (Sbaeneg: Ciudad de México), sy'n un o ddinasoedd mwyaf poblog y byd.

Mecsico
Coat of arms of Mexico.svg
Estados Unidos Mexicanos
Flag of Mexico.svg
Math gwladwriaeth sofran, gwlad Edit this on Wikidata
Prifddinas Dinas Mecsico Edit this on Wikidata
Poblogaeth 130,526,945 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd 1810 (Annibyniaeth oddi wrth Sbaen)
1836 (eu cydnabod gan eraill)
Datganiad o annibynniaeth 16 Medi 1810 Edit this on Wikidata[1]
Anthem Himno Nacional Mexicano Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Andrés Manuel López Obrador Edit this on Wikidata
Cylchfa amser Cylchfa Amser Canolog Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Sbaeneg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol America Ladin, Gogledd America, America Sbaenig Edit this on Wikidata
Gwlad Mecsico Edit this on Wikidata
Arwynebedd 1,972,550 ±1 km² Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Gwatemala, Belîs, Unol Daleithiau America Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 23°N 102°W Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Llywodraeth ffederal Mecsico Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Cyngres yr Undeb Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Arlywydd Mecsico Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Andrés Manuel López Obrador Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Arlywydd Mecsico Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Andrés Manuel López Obrador Edit this on Wikidata
LocationMexico.svg
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) $1,149,919 million Edit this on Wikidata
CMC y pen $8,910 Edit this on Wikidata
Arian peso (Mecsico) Edit this on Wikidata
Wrth gefn 175,469,669,183 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 5 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 2.243 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.756 Edit this on Wikidata

DaearyddiaethGolygu

Prif erthygl: Daearyddiaeth Mecsico

Mae Mecsico yn wlad fawr sy'n gorwedd rhwng y Cefnfor Tawel i'r gorllewin a Môr y Caribi i'r dwyrain. Yn y gogledd mae'n ffinio â thaleithiau Califfornia, Arizona, New Mexico a Texas yn ne'r Unol Daleithiau. Fel yn achos y taleithiau hynny, mae gogledd Mecsico yn wlad o fynyddoedd uchel (sierras), sych ac arfordiroedd Canoldirol. Mae'r mynyddoedd sy'n rhedeg trwy ganol y wlad yn ymffurfio'n ddwy gadwyn, sef y Sierra Madre Gorllewinol a'r Sierra Madre Dwyreiniol, gyda Llwyfandir Mecsico yn y canol. Yn y gorllewin ceir Gwlff Califfornia gyda'i fraich allanol Baja California. Yn y dwyrain ceir gwastadeddau sylweddol ar hyd yr arfordir ar Gwlff Mecsico. Yn y de eithaf mae'r tir yn culhau i ffurfio gwddw gyda bryniau a llosgfynyddoedd i'r gorllewin a gorynys Yucatan i'r dwyrain ar y ffin â Belîs a Gwatemala. Mae'r brifddinas, Dinas Mecsico, yn gorwedd ar ymyl ddeheuol Llwyfandir Mecsico.

HanesGolygu

Prif erthygl: Hanes Mecsico

Roedd Mecsico yn gartref i wareiddiad y Maya rhwng yr 2g a'r 13g. Yn y cyfnod rhwng yr 8g a'r 12g flodeuodd diwylliant y Toltec. Olynwyd y gwareiddiadau cynnar hyn gan wareiddiad yr Azteciaid gyda'u prifddinas yn Tenochtitlán (safle Dinas Mecsico heddiw).

Yn 1521 goresgynwyd yr Azteciaid gan Hernán Cortés a'r Sbaenwyr a daeth Mecsico yn rhan o Sbaen Newydd. Dechreuodd yr ymgyrch am annibyniaeth ar Sbaen yn 1810. Erbyn 1821 roedd Mecsico yn wlad annibynnol. Roedd yn diriogaeth fwy sylweddol na'r wlad bresennol, yn cynnwys rhannau o dde'r Unol Daleithiau fel Texas a Califfornia. Arweinydd pwysicaf y wlad oedd Santa Anna. Collwyd y rhan fwyaf o'r tir hwnnw i'r Unol Daleithiau newydd, yn arbennig ar ôl Rhyfel Mecsico (1846-1848).

Rheolwyd y wlad gan Maximilian, Archddug Awstria am gyfnod byr (1864-1867), ond cafodd ei ladd yn 1867 a dilynodd cyfnod ansefydlog a arweiniodd at Chwyldro Mecsico pan ddiorseddwyd Porfirio Diaz gan Francisco Madera. Dyma gyfnod Zapata a Pancho Villa. Yn 1917 datganwyd gweriniaeth Mecsico.

EconomiGolygu

Prif erthygl: Economi Mecsico

Gweler hefydGolygu

CyfeiriadauGolygu