Sbaeneg

iaith Romáwns yn deillio o'r penrhyn iberiaidd
Sbaeneg (español)
Siaredir yn: Sbaen a'r mwyafrif o wledydd Canol a De America.
Parth: Affrica, Ewrop, America
Cyfanswm o siaradwyr: bron i 500 miliwn
Safle yn ôl nifer siaradwyr: 4
Achrestr ieithyddol: Indo-Ewropeaidd

 Italeg
  Romáwns
   Italo-Gorllewimol

     Galo-Iberaidd
      Ibero-Romáwns
       Iberaidd Gorllewinol
         Sbaeneg

Statws swyddogol
Iaith swyddogol yn: Sbaen a llawer o wledydd eraill.
Rheolir gan: Real Academia Española a'r Asociación de Academias de la Lengua Española
Codau iaith
ISO 639-1 es
ISO 639-2 spa
ISO 639-3 spa
Gweler hefyd: IaithRhestr ieithoedd

Iaith a darddodd yn Sbaen yw'r Sbaeneg neu weithiau Castileg[1], sy'n un o'r ieithoedd Romáwns yn y teulu Indo-Ewropeaidd, a esblygodd o Ladin llafar ym Mhenrhyn Iberia yn Ewrop. Heddiw, mae'n iaith fyd-eang gyda bron i 500 miliwn o siaradwyr brodorol, yn bennaf yn America a Sbaen. Sbaeneg yw iaith swyddogol 20 gwlad a hi yw'r ail famiaith a siaredir fwyaf yn y byd ar ôl Tsieineeg Mandarin;[2][3] y bedwaredd iaith a siaredir fwyaf yn y byd ar ôl Saesneg, Tsieinëeg Mandarin, a Hindustani (Hindi-Wrdw); a'r iaith Romáwns fwyaf yn y byd. Mae'r boblogaeth fwyaf o siaradwyr brodorol y Sbaeneg ym Mecsico.[4] Sbaeneg yw'r drydedd iaith a ddefnyddir fwyaf ar y we ar ôl Saesneg a Tsieineeg.[5] Fe'i siaredir hefyd ar draws Canol America, ac yng ngwledydd gorllewinol De America (gan gynnwys yr Ariannin a Pheriw). Fe'i siaredir gan rhyw 400 miliwn fel mamiaith - mwy nag unrhyw iaith arall ar wahân i Tsieineeg Mandarin, a thua 500 miliwn ledled y byd.

Glas tywyll:25% o'r boblogaeth yn ei siarad. Glas golau: 5-9.9% yn medru'i siarad.

Mae'r Sbaeneg yn rhan o'r grŵp Ibero-Romáwns o ieithoedd, a esblygodd o sawl tafodiaith o Ladin Llafar yn Iberia ar ôl cwymp yr Ymerodraeth Rufeinig Orllewinol yn y 5g. Daw'r testunau Lladin hynaf ag olion Sbaeneg arnynt o ganol gogledd Iberia yn y 9g,[6] a digwyddodd y defnydd ysgrifenedig systematig cyntaf o'r iaith yn Toledo, dinas amlwg Teyrnas Castile, yn y 13g. Gwladychodd Sbaen llawer o wledydd tramor, gan adael ei hiaith yno ar wefusau'r brodorion, yn fwyaf nodedig yn yr Americas.[7]

Fel iaith Romáwns, mae'r Sbaeneg yn ddisgynnydd i Ladin ac mae ganddi un o'r graddau llai o wahaniaeth ohoni (tua 20% o wahaiaeth) ochr yn ochr â Sardinia ac Eidaleg.[8] Mae tua 75% o eirfa Sbaeneg fodern yn deillio o Ladin, gan gynnwys benthyciadau Lladin o'r Hen Roeg.[9][10] Ochr yn ochr â Saesneg a Ffrangeg, mae hefyd yn un o'r ieithoedd tramor a addysgir fwyaf ledled y byd. Nid yw Sbaeneg yn nodwedd amlwg fel iaith wyddonol; fodd bynnag, fe'i cynrychiolir yn well mewn meysydd fel y dyniaethau a'r gwyddorau cymdeithasol.[11]

Mae'r Sbaeneg yn un o chwe iaith swyddogol y Cenhedloedd Unedig, ac fe'i defnyddir hefyd fel iaith swyddogol gan yr Undeb Ewropeaidd, Sefydliad Taleithiau America, Undeb Cenhedloedd De America, Cymuned Taleithiau America Ladin a'r Caribî, yr Undeb Affricanaidd a llawer o sefydliadau rhyngwladol eraill.[12]

Dosbarthiad daearyddolGolygu

Trefn yr wyddor Nifer o siaradwyr iaith gyntaf
  1. Yr Almaen (140,000)
  2. Andorra (30,000)
  3. Yr Ariannin (33,000,000)
  4. Awstralia (97,000)
  5. Belîs (80,477)
  6. Bolifia (3,483,700)
  7. Brasil (43,901)
  8. Canada (177,425)
  9. Ciwba (10,000,000)
  10. Colombia (34,000,000)
  11. Costa Rica (3,300,000)
  12. De Corea (90,000)
  13. Y Deyrnas Unedig (900,000)
  14. Ecwador (9,500,000)
  15. Yr Eidal (455,000)
  16. El Salvador (5,900,000)
  17. Feneswela (21,480,000)
  18. Y Ffindir (17,200)
  19. Ffrainc (220,000)
  20. Gaiana (198,000)
  21. Gini Gyhydeddol (11,500)
  22. Gorllewin Sahara (16,648)
  23. Gwatemala (4,673,000)
  24. Gweriniaeth Dominica (6,886,000)
  25. Haiti (1,650,000)
  26. Hondwras (5,600,000)
  27. Israel (50,000)
  28. Japan (500,000)
  29. Libanus (2,300)
  30. Mecsico (86,211,000)
  31. Moroco (20,000)
  32. Nicaragwa (4,347,000)
  33. Panama (2,100,000)
  34. Paragwâi (2,805,880)
  35. Periw (20,000,000)
  36. Puerto Rico (3,437,120)
  37. Y Philipinau (2,658)
  38. Rwmania (7,000)
  39. Rwsia (1,200,000)
  40. Sbaen (28,173,600)
  41. Sweden (56,000)
  42. Trinidad a Tobago (4,100)
  43. Tsieina (250,000)
  44. Tsile (13,800,000)
  45. Twrci (23,175)
  46. Unol Daleithiau America (32,184,293)
  47. Wrwgwái (3,000,000)
  1. Mecsico (86,211,000)[13]
  2. Colombia (34,000,000)[13]
  3. Yr Ariannin (33,000,000)[13]
  4. Unol Daleithiau America (32,184,293)[14]
  5. Sbaen (28,173,600)[13]
  6. Feneswela (21,480,000)[13]
  7. Periw (20,000,000)[13]
  8. Tsile (13,800,000) [13]
  9. Ciwba (10,000,000) [13]
  10. Ecwador (9,5000,000)[13]
  11. Gweriniaeth Dominica (6,886,000)[13]
  12. El Salvador (5,900,000)[13]
  13. Hondwras (5,600,000)[13]
  14. Gwatemala (4,673,000)[13]
  15. Nicaragwa (4,347,000)[13]
  16. Bolifia (3,483,700)[13]
  17. Puerto Rico (3,437,120)[13]
  18. Costa Rica (3,300,000)[13]
  19. Wrwgwái (3,000,000)[13]
  20. Paragwâi (2,805,800)[15]
  21. Panama (2,100,000)[13]
  22. Haiti (1,650,000)
  23. Rwsia (1,200,000)
  24. Y Deyrnas Unedig (900,000)
  25. Japan (500,000)
  26. Yr Eidal (455,000)
  27. Tsieina (250,000)
  28. Ffrainc (220,000)[15]
  29. Gaiana (198,000)
  30. Canada (177,425)[15]
  31. Yr Almaen (140,000)[15]
  32. Awstralia (97,000)[15]
  33. De Corea (90,000)
  34. Belîs (80,477)[13]
  35. Sweden (56,000)[15]
  36. Israel (50,000)[15]
  37. Brasil (43,901)[15]
  38. Andorra (30,000)[15]
  39. Twrci (23,175)[15]
  40. Moroco (20,000)[15]
  41. Y Ffindir (17,200)
  42. Gorllewin Sahara (16,648)[15]
  43. Gini Gyhydeddol (11,500)[13]
  44. Rwmania (7,000)
  45. Trinidad a Tobago (4,100)[13]
  46. Y Philipinau (2,658)[13]
  47. Libanus (2,300)
Mae'n anodd cyfrifo'r union nifer o siaradwyr Sbaeneg, gan nad yw pawb sy'n byw yng ngwledydd lle mae'n iaith swyddogol yn ei siarad. Mae'r rhan fwyaf o siaradwyr Sbaeneg yr Unol Daleithiau hefyd yn siarad Saesneg.

Enw'r iaith a'r geirdarddiadGolygu

 
Map yn dangos lleoedd lle gelwir yr iaith yn castellano (mewn coch) neu español (mewn glas)

Enw'r iaithGolygu

Yn Sbaen ac mewn rhai rhannau eraill o'r byd Sbaeneg ei hiaith, gelwir Sbaeneg nid yn unig yn español ond hefyd yn castellano (Castileg), sef iaith teyrnas Castile, gan ei gwahanu oddi wrth ieithoedd eraill a siaredir yn Sbaen megis y Galiseg, Basgeg, Astwrieg, Catalaneg, Aragoneg ac Ocsitaneg.

Mae Cyfansoddiad Sbaen 1978 yn defnyddio'r term castellano a chaiff ei nodi fel iaith swyddogol Sbaen cyfan. Mae Erthygl III yn darllen fel a ganlyn:

El castellano es la lengua española oficial del Estado. ... Las demás lenguas españolas serán también oficiales en las respectivas Comunidades Autónomas...

Castilian yw iaith Sbaeneg swyddogol y Wladwriaeth. ... Bydd yr ieithoedd Sbaenaidd eraill hefyd yn swyddogol yn eu Cymunedau Ymreolaethol priodol...

Ar y llaw arall, mae'r Academi Frenhinol y Sbaeneg (Real Academia Española), ar hyn o bryd yn defnyddio'r term español yn ei chyhoeddiadau. Fodd bynnag, rhwng 1713 a 1923, galwodd yr iaith yn castellano.

Yn y canllaw iaith / geiriadur Diccionario panhispánico de dudas, a gyhoeddwyd gan yr Academi Frenhinol y Sbaeneg) nodir hefyd, er bod yn well ganddi ddefnyddio'r term español yn ei chyhoeddiadau wrth gyfeirio at yr iaith, caiff y ddau air— español a castellano — eu hystyried yn gyfystyron ac yr un mor ddilys.[16]

GeirdarddiadGolygu

Daw'r term castellano o'r gair Lladin castellanus,  sy'n golygu " o neu'n ymwneud â chaer neu gastell",[17] sydd hefyd yn enw ardal yn yr hyn a adnabyddir heddiw'n Sbaen.

Mae geirdarddiad gwahanol wedi'i awgrymu ar gyfer y term español (Sbaeneg). Yn ôl yr Academi Frenhinol y Sbaeneg , mae'r gair español yn deillio o'r gair Profensaleg espaignol ac mae hwnnw, yn ei dro'n deillio o'r Lladin Llafar hispaniolus, sef yr enw Lladin ar dalaith Hispania a oedd yn cynnwys tiriogaeth bresennol Penrhyn Iberia.[18]

HanesGolygu

Fel yr ieithoedd Romáwns eraill, esblygodd y Sbaeneg o Ladin Llafar, a ddygwyd yma i Benrhyn Iberia gan y Rhufeiniaid yn ystod yr Ail Ryfel Pwnig, gan ddechrau yn 210 CC. Roedd nifer o ieithoedd cyn-Rufeinig (a elwir hefyd yn ieithoedd Paleohispanic) - rhai yn perthyn o bell i Ladin fel ieithoedd Indo-Ewropeaidd, a rhai nad ydynt yn perthyn o gwbl - yn cael eu siarad ym Mhenrhyn Iberia. Roedd yr ieithoedd hyn yn cynnwys Celtibereg, Proto-Fasgeg, Ibereg, Lwsitaneg a Gallaecian.

Mae'r dogfennau cyntaf i ddangos olion o'r hyn a ystyrir heddiw yn rhagflaenydd i'r Sbaeneg yn dyddio o'r 9g. Trwy gydol yr Oesoedd Canol ac i mewn i'r oes fodern, daeth y dylanwadau pwysicaf ar y geiriadur Sbaeneg o'r ieithoedd Romáwns cyfagos — Mozarabeg (Romáwns Andalusi), Navarro-Aragoneseg, Leoneg, Catalaneg, Portiwgaleg, Galiseg, Ocsitaneg, ac yn ddiweddarach, Ffrangeg ac Eidaleg. Benthycodd Sbaeneg hefyd nifer sylweddol o eiriau o'r Arabeg, yn ogystal â mân ddylanwad o'r iaith Gotheg Germanaidd trwy ymfudiad llwythau a chyfnod o reolaeth y Fisigothiaid yn Iberia. Yn ogystal, benthycwyd llawer mwy o eiriau o'r Lladin trwy ddylanwad iaith ysgrifenedig ac iaith litwrgaidd yr Eglwys. Cymerwyd y geiriau benthyg o Ladin Clasurol a Lladin y Dadeni, sef y math o Ladin a ddefnyddid bryd hynny.

Yn ôl damcaniaethau Ramón Menéndez Pidal, esblygodd tafodieithoedd lleol o Ladin Llafari fath cynnar o Sbaeneg, a hynny yng ngogledd Iberia, yn yr ardal o gwmpas dinas Burgos, a daethpwyd â'r dafodiaith hon yn ddiweddarach i ddinas Toledo, lle cafodd ei safoni'n ysgrifenedig am y tro cyntaf, yn y 13g. Yn y cyfnod ffurfiannol hwn, datblygodd y Sbaeneg amrywiad tra gwahanol i'w chefnder agos, y Leoneg, a gwelwyd dylanwad Basgaidd trwm arni. Ymledodd y dafodiaith nodedig hon i dde Sbaen gyda dyfodiad y Reconquista. Yn y cyfamser dylanwadwyd arni gan eirfa sylweddol o Arabeg Al-Andalus (tua 4,000 o eiriau sy'n tarddu o'r Arabeg, tua 8% o Sbaeneg heddiw).[19] Datblygwyd y safon ysgrifenedig ymhellach, gan ymledu o Toledo, yn y 13eg i'r 16g, i Fadrid yn y 1570au.[20]

System ysgrifennuGolygu

Ysgrifennir y Sbaeneg yn yr wyddor Ladin, gan ychwanegu'r cymeriad ⟨ñ⟩ a yngenir fel eñe, sy'n cynrychioli'r ffonem /ɲ/, llythyren sy'n wahanol i ⟨n⟩, er ei fod wedi'i gyfansoddi'n deipograffegol o ⟨n⟩ gyda tilde. Yn flaenorol mae'r deugraffau ⟨ch⟩ (che, sy'n cynrychioli'r ffonem /t͡ʃ/ ) a ⟨ll⟩ (elle, sy'n cynrychioli'r ffonem /ʎ / neu /ʝ/ ), hefyd yn cael eu hystyried yn llythrennau sengl. Fodd bynnag, mae'r deugraff ⟨rr⟩ (erre fuerte, 'r cryf', erre doble , 'r ddwbl', neu'n syml erre), sydd hefyd yn cynrychioli ffonem /r/, ar wahân, yn cael ei hystyried yn un llythyren. Ers 1994 mae ⟨ch⟩ a ⟨ll⟩ wedi cael eu trin fel par o llythrennau at ddibenion coladu, er eu bod wedi parhau’n rhan o’r wyddor tan 2010. Mae geiriau gyda ⟨ch⟩ bellach wedi'u didoli yn nhrefn yr wyddor rhwng y rhai sydd â ⟨cg⟩ a ⟨ci⟩, yn lle dilyn ⟨cz⟩ fel yr arferai wneud. Mae'r drefn yn debyg ar gyfer ⟨ll⟩.

Felly, mae gan yr wyddor Sbaeneg y 27 llythyren a ganlyn:

A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

Ers 2010, nid yw'r deugraffau (ch, ll, rr, gu, qu ) yn cael eu hystyried yn llythrennau gan yr Academi Frenhinol y Sbaeneg.[21]

Yn debyg i'r Gymraeg, defnyddir y llythyrennau k a w mewn geiriau ac enwau sy'n dod o ieithoedd tramor yn unig (kilo, folklore, whisky, kiwi ayb).

Ac eithrio nifer fach iawn o dermau rhanbarthol megis México, gellir pennu'r ynganiad yn gyfan gwbl o sillafu, yn eitha ffonetic. O dan y confensiynau orgraff, mae pwyslaid pob gair, yn nodweddiadol ar y sillaf cyn yr olaf (y goben), os yw'n gorffen gyda llafariad (heb gynnwys ⟨y⟩) neu gyda llafariad wedi'i ddilyn gan ⟨n⟩ neu ⟨s⟩; fel arall, rhoddir y pwyslais ar y sillaf olaf un. Mae hyn hefyd yn debyg i'r Gymraeg, lle mae'r pwyslais, fel rheol, ar y goben. Nodir eithriadau i'r rheol hon trwy osod acen acíwt ar y llafariad acennog.

SefydliadauGolygu

 
Arfbais Academi Frenhinol y Sbaeneg
 
Pencadlys Academi Frenhinol y Sbaeneg ym Madrid, Sbaen.

Academi Frenhinol y SbaenegGolygu

Y dylanwad pennaf ar safon yr iaith yn Sbaen yw Academi Frenhinol y Sbaeneg (Sbaeneg: Real Academia Española ), a sefydlwyd ym 1713,[22] trwy gyhoeddi geiriaduron a chanllawiau gramadeg ac arddull.[23] Fel hyn, ceir ffurf safonol ar yr iaith (Sbaeneg Safonol) a gaiff ei chydnabod yn eang mewn llenyddiaeth, cyd-destunau academaidd a'r cyfryngau.

Cymdeithas yr Academïau SbaenegGolygu

 
Gwledydd sy'n aelodau o Gymdeithas yr Academïau Sbaeneg (ASALE).[24]

Y Gymdeithas o Academïau Sbaeneg (Asociación de Academias de la Lengua Española, neu ASALE) yw'r endid sy'n rheoleiddio'r iaith Sbaeneg. Fe'i crëwyd ym Mecsico yn 1951 ac mae'n cynrychioli'r holl academïau unigol yn y byd Sbaeneg ei hiaith. Mae'n cynnwys academïau o 23 o wledydd, a drefnwyd yn ôl dyddiad sefydlu'r Academi: Sbaen (1713), [25] Colombia (1871), [26] Ecwador (1874), [27] Mecsico (1875), [28] El Salfador ( 1876), [29] Feneswela (1883), [30] Tsile (1885), [31] Periw (1887), [32] Gwatemala (1887), [33] Costa Rica (1923), [34] y Philipinau (1924). ), [35] Panama (1926), [36] Ciwba (1926), [37] Paragwâi (1927), [38] Y Weriniaeth Ddominicaidd (1927), [39] Bolifia (1927), [40] Nicaragwa (1928), [41] yr Ariannin (1931), [42] Wrwgwái (1943), [43] Hondwras (1949), [44] Pwerto Rico (1955), [45] yr Unol Daleithiau (1973) [46] a Gini Cyhydeddol (2016).[47]

Y Sefydliad CervantesGolygu

Sefydliad dielw byd-eang a grëwyd gan lywodraeth Sbaen yn 1991 yw'r Instituto Cervantes (Sefydliad Cervantes). Mae gan y sefydliad hwn ganghennau mewn 45 o wledydd, gydag 88 o ganolfannau wedi'u neilltuo i ddiwylliannau Sbaenaidd ac America Sbaenaidd a'r Sbaeneg.[48] Nodau'r Sefydliad yw hyrwyddo addysg, astudiaeth, a'r defnydd o'r Sbaeneg fel ail iaith, cefnogi dulliau a gweithgareddau sy'n helpu'r broses o addysgu Sbaeneg, a chyfrannu at hyrwyddo'r Sbaeneg a diwylliannau Sbaenaidd-Americanaidd mewn gwledydd lle nad ydynt yn siarad Sbaeneg. Amcangyfrifodd adroddiad y sefydliad yn 2015 "El español, una lengua viva" (Sbaeneg, iaith fyw) fod 559 miliwn o siaradwyr Sbaeneg ledled y byd. Mae ei adroddiad blynyddol diweddaraf "El español en el mundo 2018" (Sbaeneg yn y byd yn 2018) yn awgrymu fod 577 miliwn o siaradwyr Sbaeneg ledled y byd. Ymhlith y ffynonellau a ddyfynnir yn yr adroddiad mae Biwro Cyfrifiad yr UD, sy'n amcangyfrif y bydd gan yr Unol Daleithiau 138 miliwn o siaradwyr Sbaeneg erbyn 2050, sy'n golygu mai hi yw'r genedl Sbaeneg fwyaf yn y byd, gyda'r Sbaeneg yn famiaith i bron i draean o'i dinasyddion.

FfynonellauGolygu

Chwiliwch am Sbaeneg
yn Wiciadur.

CyfeiriadauGolygu

  1. "Geiriadur Prifysgol Cymru". geiriadur.ac.uk. Cyrchwyd 2022-06-25.
  2. Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D. (2019). "Summary by language size". Ethnologue. SIL International. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 6 August 2019. Cyrchwyd 3 March 2022.
  3. Salvador, Yolanda Mancebo (2002). "Hacia una historia de la puesta en escena de La vida es sueño". Calderón en Europa (yn Sbaeneg). Vervuert Verlagsgesellschaft. tt. 91–100. doi:10.31819/9783964565013-007. ISBN 978-3-96456-501-3.
  4. "Countries with most Spanish speakers 2021".
  5. Devlin, Thomas Moore (30 January 2019). "What Are The Most-Used Languages On The Internet?". +Babbel Magazine. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 6 December 2021. Cyrchwyd 13 July 2021.
  6. (yn es) La RAE avala que Burgos acoge las primeras palabras escritas en castellano, ES: El Mundo, 7 November 2010, http://www.elmundo.es/elmundo/2010/11/07/castillayleon/1289123856.html, adalwyd 24 November 2010
  7. Rice, John (2010). "sejours linguistiques en Espagne". sejours-linguistiques-en-espagne.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 January 2013. Cyrchwyd 3 March 2022.
  8. Pei, Mario (1949). Story of Language. ISBN 03-9700-400-1.
  9. Robles, Heriberto Camacho Becerra, Juan José Comparán Rizo, Felipe Castillo (1998). Manual de etimologías grecolatinas (arg. 3.). México: Limusa. t. 19. ISBN 968-18-5542-6.
  10. Comparán Rizo, Juan José. Raices Griegas y latinas (yn Sbaeneg). Ediciones Umbral. t. 17. ISBN 978-968-5430-01-2. Cyrchwyd 22 August 2017.
  11. "El español se atasca como lengua científica". Servicio de Información y Noticias Científicas (yn Sbaeneg). 5 March 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 February 2019. Cyrchwyd 29 January 2019.
  12. "Official Languages | United Nations". www.un.org. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 17 October 2015. Cyrchwyd 19 November 2015.
  13. 13.00 13.01 13.02 13.03 13.04 13.05 13.06 13.07 13.08 13.09 13.10 13.11 13.12 13.13 13.14 13.15 13.16 13.17 13.18 13.19 13.20 13.21 13.22 Ethnologue
  14. "U.S. Census Bureau". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-03-14. Cyrchwyd 2006-12-06.
  15. 15.00 15.01 15.02 15.03 15.04 15.05 15.06 15.07 15.08 15.09 15.10 15.11 Centro Virtual Cervantes
  16. Diccionario panhispánico de dudas, 2005, p. 271–272.
  17. "Definition of castellanus". Latin Lexicon. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 April 2021. Cyrchwyd 13 July 2021.
  18. "español, la". Diccionario de la lengua española. Real Academia Espańola. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 24 April 2017. Cyrchwyd 13 July 2021.
  19. "Concise Oxford Companion to the English Language". Oxford University Press. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 25 September 2008. Cyrchwyd 24 July 2008.
  20. Nodyn:Harvcoltxt
  21. "Exclusión de ch y ll del abecedario | Real Academia Española". www.rae.es. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 April 2020. Cyrchwyd 1 April 2020.
  22. "Scholarly Societies Project". Lib.uwaterloo.ca. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 23 September 2010. Cyrchwyd 6 November 2010.
  23. Batchelor, Ronald Ernest (1992). Using Spanish: a guide to contemporary usage. Cambridge University Press. t. 318. ISBN 0-521-26987-3. Cyrchwyd 28 October 2020.
  24. "Association of Spanish Language Academies" (yn Sbaeneg). Asale. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 23 September 2010. Cyrchwyd 5 February 2011.
  25. "Real Academia Española". Spain: RAE. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 September 2010. Cyrchwyd 6 November 2010.
  26. "Academia Colombiana de la Lengua" (yn Sbaeneg). Colombia. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 February 2008. Cyrchwyd 5 February 2011.
  27. "Academia Ecuatoriana de la Lengua" (yn Sbaeneg). Ecuador. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 May 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  28. "Academia Mexicana de la Lengua". Mexico. 22 September 2010. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 15 September 2010. Cyrchwyd 6 November 2010.
  29. "Academia Salvadoreña de la Lengua". El Salvador. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 September 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  30. "Academia Venezolana de la Lengua" (yn Sbaeneg). Venezuela. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 May 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  31. "Academia Chilena de la Lengua". Chile. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 5 September 2010. Cyrchwyd 6 November 2010.
  32. "Academia Peruana de la Lengua". Peru. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 12 October 2010. Cyrchwyd 6 November 2010.
  33. "Academia Guatemalteca de la Lengua" (yn Sbaeneg). Guatemala. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 August 2008. Cyrchwyd 5 February 2011.
  34. "Academia Costarricense de la Lengua". Costa Rica. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 23 March 2010. Cyrchwyd 6 November 2010.
  35. "Academia Filipina de la Lengua Española" (yn Sbaeneg). Philippines. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 May 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  36. "Academia Panameña de la Lengua". Panama. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 November 2010. Cyrchwyd 6 November 2010.
  37. "Academia Cubana de la Lengua". Cuba. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 December 2010. Cyrchwyd 6 November 2010.
  38. "Academia Paraguaya de la Lengua Española". Paraguay. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 July 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  39. "Academia Dominicana de la Lengua". República Dominicana. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 December 2010. Cyrchwyd 5 February 2011.
  40. "Academia Boliviana de la Lengua". Bolivia. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 November 2010. Cyrchwyd 5 February 2011.
  41. "Academia Nicaragüense de la Lengua" (yn Sbaeneg). Nicaragua. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 May 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  42. "Academia Argentina de Letras". Argentina. 25 March 2010. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 July 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  43. "Academia Nacional de Letras del Uruguay". Uruguay. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 March 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  44. "Academia Hondureña de la Lengua" (yn Sbaeneg). Honduras. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 May 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  45. "Academia Puertorriqueña de la Lengua Española". Puerto Rico. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 24 August 2010. Cyrchwyd 5 February 2011.
  46. "Academia Norteamericana de la Lengua Española". United States. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 12 February 2011. Cyrchwyd 5 February 2011.
  47. "Academia Ecuatoguineana de la Lengua Española". Equatorial Guinea. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 31 March 2016. Cyrchwyd 5 February 2016.
  48. "Información sobre el Instituto Cervantes. Quiénes somos: qué es el Instituto Cervantes". www.cervantes.es. Cyrchwyd 2022-03-22.

Dolenni allanolGolygu

Sefydliadau
  • Real Academia Española (RAE), Academi Sbaeneg Frenhinol. Sefydliad swyddogol Sbaen, gyda chenhadaeth i sicrhau sefydlogrwydd yr iaith Sbaeneg
  • Instituto Cervantes, Sefydliad Cervantes. Asiantaeth o lywodraeth Sbaen, sy'n gyfrifol am hyrwyddo astudio a dysgu iaith a diwylliant Sbaen.
  • FundéuRAE, Sefydliad Sbaeneg Datblygol. Sefydliad di-elw gyda chydweithrediad yr RAE sy'n ceisio egluro amheuon ac amwysedd Sbaeneg.
Gwefannau addysgol