Agor y brif ddewislen

Roedd David Lloyd George, Iarll 1af Lloyd George o Ddwyfor (17 Ionawr 186326 Mawrth 1945), a adnabyddid fel y 'Dewin Cymreig', yn wleidydd ac yn Brif Weinidog ar y Deyrnas Unedig rhwng Rhagfyr 1916 a Hydref 1922. Hyd yma, ef yw'r unig Gymro i ddal y swydd; y Gymraeg oedd ei famiaith.[1] Caiff ei gydnabod fel pensaer y wladwriaeth les[2]. Ef oedd prif weinidog Rhyddfrydol diwethaf y DU. Ym mlwyddyn olaf ei oes cafodd ei ddyrchafu'n iarll gan y brenin Siôr VI.

David Lloyd George
David Lloyd George


Cyfnod yn y swydd
7 Rhagfyr 1916 – 22 Hydref 1922
Rhagflaenydd Herbert Henry Asquith
Olynydd Andrew Bonar Law

Canghellor y Trysorlys
Cyfnod yn y swydd
12 Ebrill 1908 – 25 Mai 1915
Rhagflaenydd Herbert Henry Asquith
Olynydd Herbert Henry Asquith

Geni 17 Ionawr 1863
Manceinion, Lloegr
Marw 26 Mawrth 1945(1945-03-26) (82 oed)
Llanystumdwy, Cymru
Etholaeth Bwrdeistrefi Caernarfon
Plaid wleidyddol Rhyddfrydol

Ym Manceinion, Lloegr, y cafodd ei eni. Treuliodd ei blentyndod ym mhentref Llanystumdwy, Eifionydd, o 1864 hyd 1880, lle cafodd ei fagu ar aelwyd Gymraeg gan ei fam weddw a'i ewythr Richard Lloyd. Daeth yn gyfreithiwr gyda phractis yn Nghricieth erbyn 1885. [3][4][5][6][7]

Cafodd ei ethol i gynrychioli Caernarfon yn is-etholaeth 1890 ar 10 Ebrill 1890. Roedd eisoes yn adnabyddus am iddo leisio achosion radicalaidd dro ar ôl tro. Yn yr 1890au, gyda mudiad gwladgarol Cymru Fydd ar ei anterth, defnyddiodd ei safle fel AS i ddadlau'n frwd yn Senedd San Steffan dros achosion fel Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru a hunanlywodraeth ("Home Rule" neu "Ymraeolaeth") i Gymru, yr Alban ac Iwerddon. Ond daeth trai ar ffawd Cymru Fydd a throes Lloyd George fwyfwy at wleidyddiaeth Brydeinig gan godi yn rhengoedd y Blaid Ryddfrydol. Gwrthwynebodd y rhyfel gwladychol yn Ne Affrica a adnabyddir fel Rhyfel y Boer ac am gyfnod bu'n amhoblogaidd yn Lloegr ond ni chollodd ei gefnogaeth frwd yng Nghymru, yn enwedig am iddo aros yn gefnogol i Ddatgysylltu'r Eglwys. [8][9]

Ym 1905 cafodd ei benodi yn Llywydd y Bwrdd Masnach a daeth yn Ganghellor y Trysorlys yn 1908. Cyflwynodd bensiwn i'r henoed ac yswiriant iechyd cenedlaethol.[10]

Ac yntau'n aelod pwysig o’r llywodraeth ac wedyn yn Brif Weinidog, roedd Lloyd George yn darged cyson ar gyfer protestiadau'r Swffragetiaid a alwai am bleidlais i ferched. Gwaeddodd Swffragetiaid ar draws ei areithiau yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac ym Mhafiliwn Caernarfon lle cafodd y protestwyr, dynion a merched eu curo gan y dorf.[11] Ym 1912 cafwyd protest enwocaf y Swffragetiaid yng Nghymru pan ddychwelodd Lloyd George i’w bentref genedigol Llanystumdwy i agor neuadd newydd y pentref. Gwaeddodd y Swffragetiaid ar draws ei araith. Cafodd y merched eu llusgo o’r neuadd yn filain iawn a'u curo. Tynnwyd dillad un o’r merched a bu bron i un arall gael ei thaflu oddi ar bont Afon Dwyfor gerllaw i’r creigiau.[12]

Y Rhyfel MawrGolygu

Pan gyhoeddwyd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1914 petrusodd Lloyd George cyn ei gefnogi, ond unwaith iddo benderfynu ei fod yn rhyfel angenrheidiol bu'n gefnogwr brwd: mae rhai haneswyr yn gweld hyn fel y cyfnod y bradychodd Lloyd George ei egwyddorion trwy gefnogi rhyfel imperialaidd a rhoi pellter mawr rhyngddo a'r syniad o gael hunanlywodraeth i Gymru. Bu'n Weinidog dros Arfau o 1915 hyd 1916 ac yn Rhagfyr 1916 daeth yn Brif Weinidog gyda phwerau eang iawn am ei bod yn adeg rhyfel.

Wedi'r RhyfelGolygu

Ar ôl y rhyfel bu gan Lloyd George ran fawr yn y Trafodaethau Heddwch 1919 (gweler Cytundeb Versailles). Roedd ei blaid wedi curo'r Ceidwadwyr yn etholiad cyffredinol 1918 ac roedd yn cael ei glodfori fel "Y Dewin Cymreig" a'r "Dyn a enillodd y Rhyfel Mawr". Yn y 1920au bu ei bolisïau yn achos pryder i'w gefnogwyr traddodiadol; cofir hyd heddiw am ei ddefnydd o'r "Black and Tans" yn Iwerddon ac am fod yn brif negodydd Cytundeb Eingl-Wyddelig a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon ond gan rannu'r ynys. Yn y Dwyrain Canol mae llawer yn ei feio am sefyllfa'r Palesteiniaid heddiw. [angen ffynhonnell]

TeuluGolygu

Fe briododd Margaret Owen ar 24 Ionawr 1888, merch fferm leol.

Y cyfnod diweddarGolygu

Yng ngwanwyn 2013 cyhoeddodd y Swyddfa Bost stamp gyda llun ohono i ddathlu 150 mlynedd ers ei eni.[13]

Ffilm a llyfrauGolygu

CyfeiriadauGolygu

  1. Harnden, Toby (2011). "Dead Men Risen: The Welsh Guards and the Real Story of Britain's War in Afghanistan". p. 11. Quercus, 2011
  2. Gwefan Saesneg y BBC; adalwyd 15 Ebrill 2013
  3. Cyffredinol: http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb122980446; ffeil awdurdod y BnF; dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
  4. Rhyw: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html Gemeinsame Normdatei, https://www.dnb.de/gnd, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html, adalwyd 26 Ebrill 2014Wikidata Q36578 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb122980446; ffeil awdurdod y BnF; dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
  5. Dyddiad geni: http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb122980446; ffeil awdurdod y BnF; dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
  6. Dyddiad marw: Alexander Prokhorov, ed. (1969), Большая советская энциклопедия, Moscfa: Great Russian Entsiklopedia, JSC, OCLC 14476314Wikidata Q17378135 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb122980446; ffeil awdurdod y BnF; dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
  7. Man geni: Alexander Prokhorov, ed. (1969), Большая советская энциклопедия, Moscfa: Great Russian Entsiklopedia, JSC, OCLC 14476314Wikidata Q17378135
  8. Galwedigaeth: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html Gemeinsame Normdatei, https://www.dnb.de/gnd, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html, adalwyd 24 Mehefin 2015Wikidata Q36578
  9. Swydd: https://www.thegazette.co.uk/London/issue/36938/page/883.
  10. Martin Pugh, "Lloyd George," in John Cannon, ed. The Oxford Companion to British History, (2002) 583–5
  11. "Historic Eisteddfodau and Gorseddau". museumwales.ac.uk. Cyrchwyd 5 February 2016.
  12. "Winning the vote for women in Wales". llgc.org.uk. Cyrchwyd 31 March 2016.
  13. Gwefan ITV; adalwyd 15 Ebrill 2013.

Dolenni allanolGolygu