Mae Penrhyn Llŷn yn ymestyn fel braich allan i'r môr tua gogledd Bae Ceredigion. Mae'n rhan o Wynedd yng ngogledd orllewin Cymru. Yr Eifl yw'r copa uchaf a'r prif drefi yw Aberdaron, Abersoch, Cricieth, Nefyn a Phwllheli. Creadigaeth bur diweddar yw'r term ei hun.

Penrhyn Llŷn
Saint Tudwal's Islands.jpg
Math penrhyn Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Gwynedd Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Gerllaw Môr Iwerddon Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 52.9092°N 4.4614°W Edit this on Wikidata
Statws treftadaeth Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol Edit this on Wikidata
Manylion
Gweler hefyd Llŷn (gwahaniaethu) a Penrhyn (gwahaniaethu).
Penrhyn Llŷn

Mae'r penrhyn yn cael ei adnabod fel Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Ceir nifer o draethau braf, yn arbennig ar yr arfordir deheuol, baeau creigiog ar hyd arfordir y gogledd, a bryniau gosgeiddig fel Yr Eifl a Carn Fadryn.

Er gwaethaf mewnlifiad o siaradwyr Saesneg i leoedd fel Abersoch, erys Llŷn yn un o gadarnleoedd pwysicaf yr iaith Gymraeg.

GeirdarddiadGolygu

Daw'r enw Llŷn o Laigin, brenhinllin Leinster/Laighin a sefydlodd gwladfa Wyddelig yng Ngogledd Cymru yn ystod Oes Gristnogol Gynnar Iwerddon (tua 400–800).[1]

CopaonGolygu

 
Mynydd Moel-y-gest.
 
Lleoliad y copaon o Ynys Môn i Ben Llŷn.
Rhwng Ynys Môn a Phen Llŷn
Enw Cyfesurynnau OS Cyfesurynnau Daearyddol
Bwlch Mawr, Penrhyn Llŷn SH426478  map  53.004°N, 4.347°W
Bwrdd Arthur, Ynys Môn SH585812  map  53.308°N, 4.125°W
Carn Fadryn, Penrhyn Llŷn SH278351  map  52.885°N, 4.56°W
Carneddol, Penrhyn Llŷn SH301331  map  52.868°N, 4.525°W
Garn Boduan, Penrhyn Llŷn SH312393  map  52.924°N, 4.512°W
Gwylwyr Carreglefain, Penrhyn Llŷn SH324410  map  52.94°N, 4.495°W
Gyrn Ddu, Penrhyn Llŷn SH401467  map  52.993°N, 4.383°W
Mynydd Twr, Holy Island (Ynys Môn) SH218829  map  53.312°N, 4.676°W
Moel-y-gest, Penrhyn Llŷn SH549388  map  52.926°N, 4.159°W
Mynydd Anelog, Penrhyn Llŷn SH151272  map  52.81°N, 4.744°W
Mynydd Bodafon, Ynys Môn SH472854  map  53.343°N, 4.296°W
Mynydd Carnguwch, Penrhyn Llŷn SH374429  map  52.958°N, 4.422°W
Mynydd Cennin, Penrhyn Llŷn SH458449  map  52.979°N, 4.298°W
Mynydd Cilan, Penrhyn Llŷn SH288241  map  52.787°N, 4.54°W
Mynydd Eilian, Ynys Môn SH472917  map  53.399°N, 4.299°W
Mynydd Enlli, Ynys Enlli SH122218  map  52.761°N, 4.784°W
Mynydd Rhiw, Penrhyn Llŷn SH228293  map  52.832°N, 4.631°W
Mynydd y Garn, Ynys Môn SH314906  map  53.385°N, 4.536°W
Yr Eifl, Penrhyn Llŷn SH364447  map  52.974°N, 4.437°W

Cymunedau (a chyn-gymunedau)Golygu

Llun Enw Cyfnod Poblogaeth
1961
Sir Cymuned Refs
  Aberdaron 1894
1974
1,161 Gwynedd Aberdaron [2]
  Abererch 1894
1934
Gwynedd Llannor [3]
  Ynys Enlli 1894
1974
17 Gwynedd Aberdaron [4]
  Bodferin 1894
1934
Gwynedd Aberdaron [5]
  Botwnnog 1894
1974
1,176 Gwynedd Botwnnog [6]
  Bryncroes 1894
1934
Gwynedd Aberdaron
Botwnnog
[7]
  Buan 1934
1974
619 Gwynedd Buan [8]
  Carnguwch 1894
1934
Gwynedd Pistyll [9]
  Ceidio 1894
1934
Gwynedd Buan [10]
  Criccieth
Urban District
1894
1974
1,672 Gwynedd Criccieth [11]
  Dolbenmaen 1934
1974
1,447 Gwynedd Dolbenmaen [12]
  Edern 1894
1939
Gwynedd Nefyn [13]
  Llanaelhaearn 1894
1974
1,242 Gwynedd Llanaelhaearn [14]
  Llanarmon 1894
1934
Gwynedd Llanystumdwy [15]
  Llanbedrog 1894
1974
883 Gwynedd Llanbedrog [16]
  Llandegwning 1894
1934
Gwynedd Botwnnog [17]
  Llandudwen 1894
1934
Gwynedd Buan
Tudweiliog
[18]
  Llanengan 1894
1974
2,116 Gwynedd Llanengan [19]
  Llanfaelrhys 1894
1934
Gwynedd Aberdaron [20]
  Llanfihangel Bachellaeth 1894
1934
Gwynedd Buan [21]
  Llangian 1894
1934
Gwynedd Botwnnog
Llanengan
[22]
  Llangwnnadl 1894
1934
Gwynedd Aberdaron
Tudweiliog
[23]
  Llangybi 1894
1934
Gwynedd Llannor
Llanystumdwy
[24]
  Llaniestyn 1894
1934
Gwynedd Botwnnog
Tudweiliog
[25]
  Llannor 1894
1974
2,039 Gwynedd Llannor [26]
  Llanystumdwy 1894
1974
2,056 Gwynedd Llanystumdwy [27]
  Sarn Mellteyrn 1894
1934
Gwynedd Botwnnog
Tudweiliog
[28]
  Nefyn 1894
1974
2,164 Gwynedd Nefyn [29]
  Benllech 1894
1934
Gwynedd Tudweiliog [30]
  Penrhyn Llŷn 1894
1934
Gwynedd Criccieth
Llanystumdwy
[31]
  Penrhos 1894
1934
Gwynedd Llannor [32]
  Pistyll 1894
1974
599 Gwynedd Pistyll [33]
  Pwllheli
Municipal Borough
1835
1974
3,647 Gwynedd Pwllheli [34]
  Tudweiliog 1894
1974
1,003 Gwynedd Tudweiliog [35]

Gweler hefydGolygu

CyfeiriadauGolygu

  1. Ó Corráin (1989), t. 6.
  2. A Vision of Britain Through Time : Aberdaron Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  3. A Vision of Britain Through Time : Abererch Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  4. A Vision of Britain Through Time : Bardsey Island Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  5. A Vision of Britain Through Time : Bodferin Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2012.
  6. A Vision of Britain Through Time : Botwnnog Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  7. A Vision of Britain Through Time : Bryncroes Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  8. A Vision of Britain Through Time : Buan Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  9. A Vision of Britain Through Time : Carnguwch Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  10. A Vision of Britain Through Time : Ceidio Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  11. Gwall cyfeirio: Tag <ref> annilys; ni osodwyd unrhyw destun ar gyfer y 'ref' criccieth
  12. A Vision of Britain Through Time : Dolbenmaen Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  13. A Vision of Britain Through Time : Edern Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  14. A Vision of Britain Through Time : Llanaelhaearn Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  15. A Vision of Britain Through Time : Llanarmon Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  16. A Vision of Britain Through Time : Llanbedrog Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  17. A Vision of Britain Through Time : Llandegwning Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  18. A Vision of Britain Through Time : Llandudwen Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  19. A Vision of Britain Through Time : Llanengan Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  20. A Vision of Britain Through Time : Llanfaelrhys Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  21. A Vision of Britain Through Time : Llanfihangel Bachellaeth Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  22. A Vision of Britain Through Time : Llangian Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  23. A Vision of Britain Through Time : Llangwnnadl Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  24. A Vision of Britain Through Time : Llangybi Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  25. A Vision of Britain Through Time : Llaniestyn Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  26. A Vision of Britain Through Time : Llannor Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  27. A Vision of Britain Through Time : Llanystumdwy Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  28. A Vision of Britain Through Time : Mellteryn Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  29. A Vision of Britain Through Time : Nefyn Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  30. A Vision of Britain Through Time : Benllech Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  31. A Vision of Britain Through Time : Penllyn Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  32. A Vision of Britain Through Time : Penrhos Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  33. A Vision of Britain Through Time : Pistyll Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.
  34. Gwall cyfeirio: Tag <ref> annilys; ni osodwyd unrhyw destun ar gyfer y 'ref' pwllheli
  35. A Vision of Britain Through Time : Tudweiliog Civil Parish. Adalwyd 12 Ionawr 2010.

LlyfryddiaethGolygu

  • Ó Corráin, D. "Prehistoric and Early Christian Ireland" yn The Oxford History of Ireland, golygwyd gan R. F. Foster (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1989).
  • Ioan Mai Evans, Gwlad Llŷn (Llandybie, 1968)