Talgarreg

pentref yng Ngheredigion

Pentref yn sir Ceredigion yw Talgarreg.[1] Fe'i lleolir yng nghymuned Llandysiliogogo yn ne'r sir ar groesffordd ar y B4459, tua hanner ffordd rhwng y Ceinewydd a Llandysul.

Talgarreg
Glan-yr-Afon Arms - geograph.org.uk - 56961.jpg
Mathpentref Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
SirCeredigion Edit this on Wikidata
GwladBaner Cymru Cymru
Cyfesurynnau52.1341°N 4.3004°W Edit this on Wikidata
Cod OSSN426510 Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
AC/auElin Jones (Plaid Cymru)
AS/auBen Lake (Plaid Cymru)

Gorwedd Talgarreg ym mhlwyf eglwysig Llanarth. Llifa Afon Clettwr heibio i'r pentref ar ei ffordd i ymuno ag Afon Teifi tua 7 milltir i'r de. 'Tir Dyffryn Clettwr' yw'r enw traddodiadol am yr ardal.

Mae Talgarreg yn bentref Cymraeg ei hiaith o hyd, gyda'r mwyafrif yn siarad yr iaith. Ffermio defaid yw'r diwydiant lleol pwysicaf.

Gefeillir ysgol y pentref a Skol Diwan, Guingamp, yn Llydaw.

EnwogionGolygu

  • Rees Jones (Amnon) (1797-1844), bardd. Fe'i ganed ac fe'i magwyd yn rhan uchaf Dyffryn Clettwr, ger Talgarreg.
  • Thomas Cynfelyn Benjamin (1850 - 1925), bardd, gweinidog, ac enillydd nifer o anrhydeddau eisteddfod. Ar ôl blynyddoedd lawer yn America, dychwelodd i Gymru, gan wasanaethu fel gweinidog Capel Pisgah ger Talgarrag rhwng 1898 a 1905.[2]
  • Dewi Emrys (1881-1952), bardd. Symudodd i fyw gyda'i ferch Dwynwen, yn Y Bwthyn, Talgarreg, yn 1941. Yn y fan honno dreuliodd gweddill ei oes. Bu farw yn Aberystwyth yn mis Medi, 1952, a chafodd ei gladdu ym mynwent Capel Pisgah, ar bwys Talgarreg.
  • Cynog Dafis, gwleidydd Plaid Cymru, sy'n byw yn y pentref.
  • Gillian Clarke, bardd
  • Donald Evans (g. 1940), bardd; brodor o Dalgarreg

Cynrychiolir y pentref yn y Cynulliad Cenedlaethol gan Elin Jones (Plaid Cymru) a'r Aelod Seneddol yw Ben Lake (Plaid Cymru).[3][4]

CyfeiriadauGolygu

  1. British Place Names; adalwyd 17 Rhagfyr 2019
  2. Owens, B. G., (1997). WILLIAMS, DAVID PRYSE ('Brythonydd '; 1878 - 1952), gweinidog (B), llenor, a hanesydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 15 Gor 2021, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c4-WILL-PRY-1878
  3. Gwefan y Cynulliad;[dolen marw] adalwyd 24 Chwefror 2014
  4. Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014