Llandeilo

tref yn Ne Cymru

Page Modiwl:Infobox/styles.css has no content. Llandeilo St Teilo's Church, Llandeilo Poblogaeth1,795 (2011)Cyfeirnod grid yr AOSN625225 Cymuned LlandeiloSirCarmarthenshireSir seremonïol Dyfed Gwlad Cymru Gwladwriaeth sofranY Deyrnas Unedig Tref bost LLANDEILO Rhanbarth cod postSA19Cod deialu01558 Heddlu Tân Ambiwlans Senedd yr Undeb Ewropeaidd Senedd y DUCarmarthen East and Dinefwr Cynulliad CymruCarmarthen East and Dinefwr Rhestr llefydd: Y Deyrnas Unedig

Llandeilo ( Ynganiad Cymraeg: ynganiad: [[ɬanˈdeilɔ]] )) yn dref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin, Cymru, a leolir ar groesfan Afon Tywi ger yr A483 ar bont garreg o'r 19eg ganrif. Ei phoblogaeth oedd 1,795 yng Nghyfrifiad 2011. Mae'n gyfagos i bwynt mwyaf gorllewinol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog . Gwasanaethir y dref gan orsaf reilffordd Llandeilo ar Reilffordd Calon Cymru .

Yn 2021, galwodd y Sunday Times y dref yn un o’r chwe lle gorau i fyw yng Nghymru. [1] Canmolodd y papur newydd y dref fel 'cyrchfan siopa soffistigedig ac arddangosfa wych ar gyfer celf a chrefft lleol'. [2]

Hanes cynnarGolygu

Roedd milwyr Rhufeinig yn weithgar yn yr ardal o amgylch Llandeilo tua 74 OC, fel y dangosir gan sylfeini dau gastra a ddarganfuwyd ar dir ystâd Dinefwr. [3] [4] Roedd yr amddiffynfeydd yn mesur 3.85 hectar a 1.54 hectar, yn y drefn honno. Roedd ffyrdd Rhufeinig yn cysylltu Llandeilo â Llanymddyfri a Chaerfyrddin. Datblygodd anheddiad sifil bach y tu allan i byrth y gaer ac efallai ei fod wedi parhau i gael ei ddefnyddio fel y dref embryonig ar ôl i'r Rhufeiniaid adael tua 120 OC. [5]

Enwir Llandeilo ar ôl un o seintiau Celtaidd mwyaf adnabyddus y 6ed ganrif, Teilo Sant . Roedd y gair Cymraeg llan yn golygu mynachlog neu eglwys. Sefydlodd Teilo Sant, a oedd yn gyfoeswr i Dewi Sant, nawddsant Cymru, clas (anheddiad mynachaidd bach) ar safle eglwys y plwyf heddiw. [6] Mae tystiolaeth resymol i awgrymu, fodd bynnag, i Teilo Sant gael ei gladdu yn Llandeilo. Mae eglwys blwyf Llandeilo Fawr ("Llandeilo Fawr") wedi'i chysegru i Teilo Sant, a hyd 1880 roedd ei fynwent yn cwmpasu ei fedyddfa .

Ffynnodd yr anheddiad Cristnogol cynnar a ddatblygodd o amgylch Eglwys Sant Teilo, ac erbyn dechrau'r 9fed ganrif roedd wedi ennill statws eglwysig sylweddol fel sedd Esgob-Abad. Daeth Eglwys Teilo Sant yn ‘fam-eglwys’ yn fuan i’r cylch, gan gaffael ystad helaeth, a meddu ar un o lawysgrifau harddaf a harddaf Cymru – Llyfr Efengyl Teilo Sant . Mae darganfod darnau o ddwy groes Geltaidd fawr o'r cyfnod hwn yn dystiolaeth bellach i bwysigrwydd Llandeilo ac yn wir ei bri fel canolfan eglwysig gynnar. Tua diwedd y 9fed ganrif, roedd pwysigrwydd Llandeilo fel canolfan ysbrydol wedi dechrau prinhau. [7]

Mae Castell Dinefwr (a Seisnigeiddiwyd fel Dinefwr) yn edrych dros Afon Tywi ger y dref. Saif ar gefnen ar lan ogleddol afon Tywi, gyda gostyngiad serth o tua 250 feet (76 m) i'r afon. Dinefwr oedd prif sedd teyrnas y Deheubarth . [8]

 
Tai ar hyd pont Llandeilo

Saif ystâd y Gelli Aur ger y dref, ac ymhellach i ffwrdd, mae Castell Carreg Cennen trawiadol, cadarnle Cymreig arall. Gellir gweld olion Abaty Talyllychau 6 mile (9.7 km) i'r gogledd o'r dref. 10 mile (16 km) ymhellach i'r gogledd mae olion Mwyngloddiau Aur Dolaucothi Rhufeinig .

  1. Times, The Sunday. "Why Llandeilo and the Tywi valley, Carmarthenshire, is one of the best places to live in 2021" (yn Saesneg). ISSN 0140-0460. Cyrchwyd 2021-12-22.
  2. Gregory, Rhys (2021-03-26). "Six Welsh locations named in the Sunday Times Best Places to Live 2021" (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-12-22.
  3. "Llandeilo History - Roman Fort". llandeilo.org. Cyrchwyd 2021-12-22.
  4. "Dyfed Archaeology" (PDF). Cyrchwyd 21 May 2022.
  5. "LLANDEILO FAWR – Dyfed Archaeological Trust" (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-05-21.
  6. "St Teilo's Church (Priory Church)". Coflein Database Record. Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales. Cyrchwyd 28 November 2016.
  7. "LLANDEILO FAWR – Dyfed Archaeological Trust" (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-05-21.
  8. "LLANDEILO FAWR – Dyfed Archaeological Trust" (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-05-21.