Llanidloes

tref a chymuned ym Mhowys

Tref ym Maldwyn, Powys ar lan Afon Hafren yw Llanidloes. Mae Caerdydd 110.4 km i ffwrdd o Lanidloes ac mae Llundain yn 257.4 km. Y ddinas agosaf ydy Henffordd sy'n 71.2 km i ffwrdd. Gorsaf reilffordd Caersws yw'r un agosaf, 6 milltir i ffwrdd. Crewyd 2 lwybr yn 2006, sef Sarn Sabrina 25 milltir o hyd) a Semi Sabrina (12 milltir), yn dechrau o Lanidloes.[1][2] Cyfeirir y dref ar lafar, yn aml, fel Llani.

Llanidloes
Llanidloes Great Oak Street.jpg
Math tref, cymuned Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i Derwal Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Powys Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Gerllaw Afon Hafren Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 52.449°N 3.5402°W Edit this on Wikidata
Cod SYG W04000315 Edit this on Wikidata
Cod OS SN954845 Edit this on Wikidata
Cod post SY18 Edit this on Wikidata

HanesGolygu

 
Ffotograff gan John Thomas o Lanidloes yn 1881.

Yn ôl traddodiad, sefydlwyd llan ar safle Llanidloes gan Sant Idloes (fl. 6ed-7g).

Canodd y bardd canoloesol Gruffudd ab Adda ap Dafydd gywydd i'r fedwen a dorrwyd i wneud pawl haf yn Llanidloes. Mae'n un o'r cywyddau canoloesol mwyaf adnabyddus.[3] Mae'n cyferbynu harddwch ac urddasrwydd byd natur â hyllni ac anghyfiawnder y dref a phopeth a gynrychiolir ganddi, tref lle gosodwyd y fedwen ddifethiedig yn ymyl y pilori cyhoeddus.[4] Llanidloes oedd y pentref lle magwyd y merthyr Rhisiart Gwyn.[5]

Erbyn diwedd y 18fed ganrif, Roedd y dref yr un bwysicaf ym Maldwyn ar rhan cynhyrchu gwlan a gwlanen, ond yn raddol, daeth Y Drenewydd yn bwysicach, ac hefyd symudodd cynhyrchiad o dai i ffatrioedd.[6]. Agorwyd Cyfnewydfa Wlanan yn Llanidloes ym 1838, ond erbyn 1913 roedd y felin olaf wedi cau.

Roedd y dywidiant plwm yn bwysig i’r dref, oherwydd y pwllau Van gerllaw. Erbyn 1876 roeddent ymysg pyllau mwyaf cynhyrchiol y byd, yn rhoi gwaith i dros 500 o bobl. Sefydlwyd ffowndri yn y dref ym 1851, ac adeiladwyd nifer fawr o gapeli a siopau yn ystod y cyfnod.[7]

EnwogionGolygu

Cyfrifiad 2011Golygu

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:[8][9][10]

Cyfrifiad 2011
Poblogaeth cymuned Llanidloes (pob oed) (2,929)
  
100%
Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Llanidloes) (439)
  
15.5%
:Y ganran drwy Gymru
  
19%
Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Llanidloes) (1825)
  
62.3%
:Y ganran drwy Gymru
  
73%
Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Llanidloes) (556)
  
39.3%
:Y ganran drwy Gymru
  
5%
 
Canol Llanidloes.
 
Melin Penybont

CyfeiriadauGolygu

  1. Gwefan Llanidloes
  2. Gwefan Llanidloes
  3. Meic Stephens (gol.), Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru.
  4. 'Y Fedwen yn Bawl Haf'. Thomas Parry (gol.), Blodeugerdd Rhydychen o Farddoniaeth Gymraeg.
  5. Davies, John (2008). The Welsh Academy Encyclopedia. Caerdydd: University of Wales Press. p. 501. ISBN 978-0-7083-1953-6.
  6. Jenkins J. G. The Welsh Woollen Industry
  7. Gwefan history.powys.org.uk
  8. "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
  9. Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
  10. Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.


Dolen allanolGolygu


Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:


  Eginyn erthygl sydd uchod am Bowys. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.