Agor y brif ddewislen

Trawsfynydd

pentref a chymuned yng Ngwynedd

Pentref a chymuned yn ne Gwynedd yw Trawsfynydd ("Cymorth – Sain" ynganiad ), sy'n gorwedd ar lan ddwyreiniol Llyn Trawsfynydd ar ochr cefnffordd de-gogledd yr A470. Mae'n adnabyddus fel man geni y bardd Hedd Wyn. Mae 81.7% o'r pentrefwyr yn medru'r Gymraeg. Cyfanswm arwynebedd y plwyf yw 12,830 hectar gyda phoblogaeth o 1000 o bobl.

Trawsfynydd
Trawsfynydd Nuclear Power Plant.jpg
Math Pentref, Cymuned Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC±00:00 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Gwynedd Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 52.9022°N 3.9238°W Edit this on Wikidata
Cod SYG W04000100 Edit this on Wikidata
Cod OS SH707356 Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
AC/au Dafydd Elis-Thomas (Annibynnol)
AS/au Liz Saville Roberts (Plaid Cymru)
Trawsfynydd: Y pentref o gyfeiriad y Bala
Canol Trawsfynydd: tafarn y Cross Foxes.

Cynrychiolir yr ardal hon yn y Cynulliad Cenedlaethol gan Dafydd Elis-Thomas (Annibynnol) a'r Aelod Seneddol yw Liz Saville Roberts (Plaid Cymru).[1][2]

Adeiladwyd Atomfa Trawsfynydd ar lannau'r llyn yn y chwedegau a ddaeth â llawer o waith i'r ardal. Mae hi bellach yn cael ei dadgomisiynu ers cael ei chau ym 1992. O safbwynt gwleidyddol, mae'r Pentref yn rhan o ward ehangach Trawsfynydd ac yn cael ei gynrychioli ar Gyngor Gwynedd gan y Cynghorydd Thomas Ellis (Annibynnol). Mae ysgol gynradd yn y pentref o'r enw Ysgol Bro Hedd Wyn, sy'n rhan o ddalgylch Ysgol y Moelwyn, Blaenau Ffestiniog. Mae dwy dafarn yn y pentref o'r enw'r Cross Foxes a Rhiw Goch. Mae nifer o siopau ar gael yn y pentref gan gynnwys Swyddfa Bost, Siop Bapur, Fferyllfa a Chigydd. Mae dwy garej yn y pentref hefyd. Mae hefyd ganolfan treftadaeth, sy'n cynnwys hostel yn yr un adeilad.

EglwysGolygu

Cysegrir eglwys Trawsfynydd i'r Santes Madryn (bl. 5g efallai). Roedd hi'n teithio gyda'i morwyn Anhun. Arosant yn Nhrawsfynydd a syrthio i gysgu. Cawsant yr un breuddwyd yn eu gorchymyn i godi cell lleianod yno. Gwnaed hynny a saif Eglwys y Santes Fadryn ar y llecyn heddiw.[3] Mae adeilad presennol yr eglwys yn dyddio o'r 16g yn bennaf.[4]

Olion hynafol a chadwraethGolygu

Hedd WynGolygu

Roedd y bardd enwog Hedd Wyn a'r merthyr Catholig Sant John Roberts yn hannu o'r ardal. Mae cerflyn o Hedd Wyn yn sefyll yng nghanol y pentref ac mae arddangosfa yn adrodd ei hanes yng Nghanolfan Treftadaeth Llys Ednowain gerllaw.

EnwogionGolygu

Hen bennillGolygu

Am ryw reswm roedd y pellter i Drawsfynydd yn dipyn o ddihareb yn yr oes a fu. Dyma'r hen bennill, er enghraifft:

Hir yw'r ffordd a maith yw'r mynydd
O Gwm Mawddwy i Drawsfynydd:
Ond lle bo 'wyllus mab i fyned,
Fe wêl y rhiw yn oriwaered.[5]

CludiantGolygu

Mae gwasanaeth bws eithaf rheolaidd ar gael o'r pentref i Ddolgellau a Blaenau Ffestiniog ac mae hefyd yn cael ei wasanaethu gan fysus y Trawscambria o Fangor i Aberystwyth.

Cyfrifiad 2011Golygu

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:[6][7][8]

Cyfrifiad 2011
Poblogaeth cymuned Trawsfynydd (pob oed) (973)
  
100%
Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Trawsfynydd) (725)
  
76.8%
:Y ganran drwy Gymru
  
19%
Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Trawsfynydd) (738)
  
75.8%
:Y ganran drwy Gymru
  
73%
Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Trawsfynydd) (157)
  
37.1%
:Y ganran drwy Gymru
  
67.1%

CyfeiriadauGolygu

  1. Gwefan y Cynulliad; adalwyd 24 Chwefror 2014
  2. Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014
  3. The Book of Welsh Saints, tud. 344.
  4. Esgobaeth Bangor
  5. Hen Benillion, gol. T. H. Parry-Williams, rhif 43.
  6. "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
  7. Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
  8. Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

Dolenni allanolGolygu

Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:


  Eginyn erthygl sydd uchod am Wynedd. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato